Lai Nunphung, Tthit-umhnak Phungphai

Audio (aw) zong in ngai khawh a si. 👇👇

9. Lakfa, lenfa

Tlangval pakhat nih asiloah nupi ngei cia pa nih innlak ngaknu sinah fa a hrin i a nu kha a ṭhit duh lo ahcun ṭhit loin um khawh a si ko. Mah he an hrinmi fa kha pa a si i, a nupitak he fapa an ngeih lo ahcun mah fapa kha a tlanh khawh. Tlanh kan timi cu arsathah le phunthawh man kha chim duhmi a si. Nute a si zongah cu bantuk ṭhiamṭhiam in a tlanh lai i amah fa ah aa chiah khawh ṭhiam. Mah lenfa i hrinmi fa cu a tlanh lo ahcun a pi le a pu fa ah a cang ko lai.

Cucaah Lai ngaknu a cuza cang ni cu fim tein nun le khuasak an i zuam. A ṭhi hnga lomi pa kha fim tein hrial an rak i zuam tawn. Zeicah kan ti ahcun nu cu pa tang i rak chiahmi an si caah hi bantuk caan an ton zongah ngaihchia le hacangrial in an nun an hman tawn. Hi lengah hi bantukin lakfa a hringmi cu ṭale pa nih siseh, khuapi le mi nih siseh, nautat le zawmhtaih in an zohchuk tawn hna. Va ṭha an tong kho ti lo.

10. Kir le mak  

Kir timi hi nu nih a va kha a phunphun ruangah hi pa he cun kan nunchung ruakfim in khua kan sa kho lai lo tiah aa ruah ciammam hnu ah a ṭa le a pa a fuhṭhan hna kha a si.

A va hi zu a din lengmang ruangah siseh, rianṭuan le khaitinh a tuaktan lomi pa a si ah siseh, a va nih a velh lengmang ruangah siseh, a kirtaak khawh ko. Hi bantukin nu nih aa ruah ciammam hnu ah a kir a si ahcun man vialte kha an khirh dih lai. Asinain hi bantukin man an khirh tikah pa le fa an karlak ah an um ahcun chaw dang vialte kha a kir lai nain phunthawh cu a kir lai lo.

Hi bantuk ṭhiamṭhiam in kan Lai nunphung ahhin kir le mak hi, fawi tein a ruat mi hna caah cun a fawi ko nain, harpi in a ruat mi hna caah cun thil har ngai a si ko. Cucaah a va nih an innchung tang an khuasak a phunphun a ruah i a lung a tlin khawh lo ruangah siseh, a nupi nih a va cung in pa aa duh ah siseh, an thinlung an i ton khawh ti lo ahcun a mak khawh ko. Pa nih, ‘kan maak’ tiah bia kaa khat in tlam a tling kho mi a si ko.                                  

Hi bantuk caan ah nu caah ngeihvo (right) an ngeih ve mi cu sualpalhnak nganpi an ngei lo nain a va nih sikvelh, zu-din sa-ei, namneh in nupi cungah lungtling loin khuasa i a um ahcun raltin pek canah a ṭa le a pa inn ah a thin rolhnak ah khua a tli ko lai. Hi bantukin khua a tlik tikah a chungkhat rualchan cingla manco vialte an i tong lai i mah kong he pehtlai in lung i tonnak an ngei lai. Cu tikah an fanu nih sualnak a ngeih ṭung lo ahcun man an hren ko lai. A va unau zong nih an nupi cu a va cungah sualnak a ngei ṭung lo nain hi bantukin khua a tlik ahcun an kawh-auh vel ai. Hnatlaknak in an kawh-auh khawh ahcun a va inn ah an ṭinpi khawh ko. A duh ahcun a va nih sahringthi a rak luanh khawh ko.

Zeidang si ṭung lo, namneh in velhvuak ruang ti bantuk, din-ei i ṭuan tinh lo i um ti bantuk ruangah a si ko i a zia aa ṭhinh hlei lo ruangah khua a tlik ahcun a nu le a pa nih a va kha kawh-auhnak nithla an tuk lai. An nituk tiangah a va nih a hruaihlam lo ahcun a nu le a pa nih an muikhumh lai. Muikhumh timi cu a va nih a mak caah nihin thawkin ngaknu a si cang tinak caah thawngthanhnak a si i a duh ahcun va dang a ngei kho ṭhan cang.

 The (Thor) nih phundang thil an ngeihmi cu Pa nih a nupi kha a mak ahcun man a manh mi vialte a sungh dih lengah an nupa an ṭuan, an kawlhawl mi thilri vialte zong kha a pekchih dih lawngah a mak khawh.

Nu nih a va kha kir taak a duh ahcun a va nih a manh mi chawva vialte a khrih hnu lawngah a kir kho. Hi bantuk phung an ngeih ruangah an i ṭhit-umh lioah upa nih zapi theih tein mi zapi hmai ah chaw le va an i manmi kha an chim, an thanh hna. 

11. Mak a tlamtlinnak

Laimi nih nupi kan ṭhit tikah fakpi in kan i ruah hnu ah nupi kan ṭhit bantukin nu zong nih fakpi in khua an ruah hnu ah an kan vat ve. Hi bantukin mak caan a hung phanh lai tik zongah khuaruah cikcek hnu lawngah mak a si ve. Cu lo ahcun nu le pa i tonnak hi ngakchia inntelenh, lenhthil ham bantuk a si hnga. Hi bantukin nupi he ṭhencheu dingin caan a hung chuah tikah mak tlamtlinnak cu phunhnih a um.

A pakhatnak cu a nupi nih ni fatin a kuttlaih a tuha le a sei kha, a va nih a pe ki ‘kan maak’ a ti ahcun a tlingmi maknak a si.

A pahnihnak cu mak timi bia a chim lai zanlei ah zanriah kha buh le sa an tuah. Cucu ‘ṭianbuh serh’ an ti. Lo in an tlung i zanriah kha khim tein an ei hnu ah, a sei le a kuttlaih tuhmui a pe ki ‘kan maak’ tiah a chim ahcun mak a tlamtling ko.

Kir le mak kong he pehtlai in Head nih a rak ṭial ning ah hitihin a fainter.

Pa nih a nut (impotent) ruangah i ṭhen a si ahcun pa cu man a sung dih lai. Puman manh le arsa a thah rih lo ahcun a that ti lai lo.

Cozah nih Lairam an pen hlan ahcun pa nih, va ngei ciami nupi kha a tlaihhrem, a sualpi ahcun, a sualpi tu pa kha nu i a ṭa le pale nih an nawn men ko lai.

Va ngei cia nu nih a va cung in pa aa duh ahcun a man cia chaw vialte kha a rulh dih lengah a va nih a nupi kha a hnar le a hnakhaw hna kauh in a lehrulh men ko lai.

A va nih hri le hreng saupi a in (thong a thlak) ahcun a nupi a kir kho ko. Asilole va dang a ngei kho. Man kong i ceih in a kir kho ko.

A va asiloah a nupi nih thinghmui hma a in ruangah an i ṭhen ahcun man a kir ti lai lo i manba zong an pe ti lai lo. Pa nih hi bantuk hma a in ruangah a nupi nih a kal taak ahcun man a kir lai lo.

A nupi nih a va sinah a um duh ti lo i chimhrelh awk a ṭhat ti lo ahcun man an khirh lai i a kir ko lai.

A nupi nih zu a rit lioah pa aa duh i a va nih a ngaihthiam khawh ko ahcun ṭhen loin an um kho ṭhan ko. Cu bantuk caan ah a va nih a ngaihthiam khawh ahcun a nupi chungle nih a nupi i a sualnak le a ningzahnak thianhnak caah sa an thah lai i a sa cu khuami vialte thawngtheihnak ah tlang an zam lai.

Kan Laiphung ah va ngeicia nu nih a thli tein pa i duh khawh a si lo. A thli tein pa aa duh ziar i chim loin a um ahcun vale thihnak a si. Cucaah va ngeicia nu nih pa aa duh sual a si ahcun a sual le cangka in a va kha ihpi ti loin a ṭa le a pa inn a fuk lai i a chimh hna lai. Vale nih pasualkuai kongah ngaihthiam hi a um lo ti tluk a si. Zicahtiah thihnak, chantawinak a si ruangah a si i ahohmanh nih chantawi cu an duh cio lo.

Head nih a ṭialmi nih hin hmanthlak bantukin a tanglei ah a vun fianh hna.

Sangtechung That Cin nih an nu a mak i midang a ṭhit. A ṭhit tharmi cu a makṭhan i hmasa an nu cia kha a ṭhitṭhan. Cucaah manpi tluk in hmaitlam ah siapi a manhṭhan hna.

Sangtechung Lian Mo nih a nupi cu a vel hi a nupi cu a ṭa Ṭial Ling inn ah khua a tli. A auh tikah a ṭa Ṭial Ling cu hmaitlam caah siapi a manh. Lian Mo nihcun a sikṭhuat ṭhan hoi i khua a tli ṭhan. An au len nain a nupi cu a kal duh ti lo nain a ṭa nihcun a fial tuk caah a va inn cu a tinh ṭhan. Lian Mo nihcun hmaitlam a liam ṭhan i Ṭial Ling nih cun cawtum in sahringthi a luanh ve.

Sangte Pa Awi nih a nupi cu atu le atu a velh lengmang i, a ṭa, pa nih an hnuh hnu ah mantlau an hauh. A ṭa, pa inn a phanh hlan ah Pa Awi nih manpi he aa tlukmi a manh hna i an ṭha.

Khenglawt chungphun Tluang Er nih Sangpi No Hngel cu a ṭhit i ngol hngal loin a nupi cu a velh lengmang. Cucaah a chungle sinah a zaamtaak. A chungle nih mantlau le a dang man a tangmi vialte kha manh an hauh i kumkhat ni an tuk. An nituk a tlin tikah a va nih a hlam hlei lo caah a nu le a pa nih muikhumh asiloah thlathlauh an timh. Bawi le tlang hmai i biaceihnak an in tikah, bawitlang nih, ‘Hi bantuk cu thlaruk lawng nituk phung a si’ tiah an chah. Tluang Er nih cun a nituk a luan caah mak ah a cang. Cucaah a nu le a pa nih an fanu cu an thlathlauh.

Dongva khua mi Kawi Hmun nih Sangte fanu Ret Te a ṭhit i kum nga chung khua an sa ṭi. Mah khua an sak chungah cun man vialte cu an tlinh dih. An i umh tlawmpal ah an pa cu a nu ai. Aa bolsan lengmang ko nain a ṭha kho hlei ti lo i a nut hnu kum nga ahcun a nupi cu mak ah a tla. A chaw cu a sung dih ko.

Lunghnam pa nih Nabual Ni Lawng a ṭhit. Ni Lawng cu zu a rit lioah pa nih an sualpi ai. A va nih a ngaihthiam caah a ṭa, a pa nih hmaitlam ah sia an thah. A va a unau nih sia le vok in an rak muikhumh.

Acozah an kai hlan ah Khuabe Ram Khar nih a nupi Tawk Iang cu, a cung in pa aa duh caah a hnakhaw a kauh (slit).