MINUNG LE A HUHAM (HUMAN DIGNITY)

(1) Minung huham a sullam

          “Minung a huham” timi biafang cu Latin holh “Dignus – Worthy” in a rami asi i Latin Dictionary ahcun (1). aa tlakmi, (2). Huham, phunthiang sinak, hlunghlai ngaimi, rumra ngeimi, pawrhlawt ruamkai mi, aana, rank, tluktlaknak, man, aṭha khun mi, a dot asang mi 6. C.: EWISac SHORT, <<Dignitas>> In a Latin Dictionary (revised), The clarendon Press, Oxford 1975, p. 577. tiin a sullam a langhter.

          Mirang Dictionary nih a sullam a langhternak ah, minung huham timi cu; (1). huham a ngeimi, phunthiang mi (2). upat pek awk caah aa tlakmi dirhmun, thilti khawhnak 7. M. MARKINS, << Dignity>> in Collin concise English Dictionary (2nd Edition) Horper Collins publishers, Colasgow, p. 363. tiin a sullam a langhter.

          Cucaah minung huham timi cu “aa tlakmi, hlorhtlak in thil tikhawhnak, cohlan tlakmi thil, hlorhtlak in fimthiamnak, huham, phunthiang sinak, a hlunghlai ngai mi, rumra ngeihnak, aana, reng, tluktlaknak, man, aṭha khun mi, a dot sannak, huham a ngeimi, phunthiang mi, upatnak pek awk caah aa tlakmi thil umtuning, fimthiamnak” tiah sullam a ngei.

          Cucaah minung pakhat le khat i pehtlaihnak ah siseh, asiloah, zatlang nunphung i komhnak ah siseh, ramkhel rianṭuannak ah siseh, minung huham kha abiapi in upat awk asi. Minung huham kha kilkamh ding asi.

          Minung lawng hi hmasabik teah upat hmaizah tlak an si tiah ruah awk asi. Chim duhmi cu saram le thaw ngeilo thilri hna nakin minung kha upat hmaizah thiam cio ding asi. Thilri chawva ṭhathnemnak caah minung kha dantat mi siter awk asilo. Zeibantuk minung a si zongah amah a huham nakin niamdeuh in komh awk asilo. Bianaah minung huham ṭhanchonak a zorter mi Bing zuar i sipuazi tuah nakin mah ca ṭhathnemnak tuahnak, nu hna zuarnak in pawcawmnak tuahnak hna cu minung huham a zortertu asi. Thilri chawva kan rumnak caah midang kha minung he lawhter lo saram bantukin rianfialnak, aatlak ningin man peklo timi tuahsernak hna kha tuah awk asilo. Cuhna cu minung thazaang fir in mah rumnak caah tuahnak an ti.

          “Minung huham” timi cu “aa tluktlaknak” tiin a sullam langhternak lawngin a tling lo. Minung pakhat cio hi upat cawisang tlak, nawlngeih tlak an si timi kha mikip thinlung ah a camnak hnga cawnpiak hnuah kan nunnak ah hmunter awk asi. Cu thil sining tiang phak awk ah cawnpiak ding asi.

(2) Khuaruahnak lei thiamsang hna cawnpiaknak

          Khrih a chuahhlan kum tampi thawkin minung huham kong kha upat awk asi tiah cawnpiak a rak sicang i zatlang nunphung, ramkhel rian ukchung ah minung ziaza i sum ding a cawnpiak mi khuaruahnak lei thiamsang an rak um. Cuhna lakah Aristotle BC. 384-322 nih minung kha “khua tuaktan thiammi saram” tiah a rak ti. Zeicaah kan tiah cun minung kan timi cu adang thilnung he aakhat lo. Khuaruah tuaktan khawhnak a ngei i cu khuaruah thiamnak thluak lawngin huham a ngeimi minung asi tiah a ti. 8. Ron DISANTO, <<the threat of commodity; Consciousness’ to human dignity>> in made in God’s image; The Catholic vision of human dignity; edited by Regis Duffy & Angelus Coambatese. Paulist Press, New York 1999, p, 58

        Emmanuel Kant zong nih “Lungthin thiang a ngeimi” fimthiamnak lawngin huham a ngei i upat awk tlak asimi minung pakhat a rak chuak kho tiah a ti. 9. Immanuel Kant, Fundamental Principles of the metaphysis of morals; Immanuel Kant (Trans by T.K Abbot; Pro Matheus books, New York 1087, p. 274.

          Cucaah minung cu adang a nungmi saram hna he kan i khatlo. Kan sangdeuh i upat awktlak mi kan sinak kha minung kan man a sanzia kha a cawnpiak. Mikip kha upat awk ṭuanvo asi ticu a ruangah asilo. Khuaruah tuaktan in mah pumpak biachah khawhnak a ngeimi kan si caah asi.

          Khuaruahnak lei thiamsang hna nih minung kha tuahter, soisel ding, luat tein biachahnak a ngei i phunsang deuh mi ah canter awk cawnpiaknak lengin minung nunzia kong kha thukdeuh in a cawnpiak kho hlei lo. Minung nunnak ṭhancho awk, daihnak hmuh awk, mah nun ziaza ṭhadeuh awk ah an cawnpiak cio ko hna nain minung huham i a thuk zia, minung kan nunnak i biathuk, thlarau lei kap minung kan nunnak kong, hmailei caan kan nunnak kong hna kha an rak cawnpiak kho hna lo. (8.9.2021)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *