Lai Nunphung Ṭhitumhnak Phungphai

Audio (aw) zong in ngai khawh a si. 👇👇

4.Innkai Chiah

Tlangval nih ngaknu a ngeih i ṭhit a duh ahcun a nu le a pa nih lamkal an fial hna i nu inn ah an kal tawn. Cu ngaknu hamnak caah cun chiahmi kha phunthawh he aa tiat caah siapi in pifa tiang asiloah nulei nih an hauhmi thil chawva, tangka zong chiah khawh a si ṭhiamṭhiam.

Hnatla cia a simi ngaknu cu midang nih lenkai le helhhumh a um ti lo. Zeicahtiah mi nupi ah ruah a si cang lengah an tuah mi biakamnak innkai an chiahmi kha biapi ah an ruahpiak cio hna i a hrawkhraltu nih siapi an liam lai kha an ṭih cio. Hi lengah mi nu le va ṭangṭhentu si lai kha an duh cio lo.

Hakha khua Sangpi bawi Rev. Mang Kio fanu Ngun Ci cu Sakta khuami Sawmhal bawi Pu Ṭial Hmung fapa Ram Luai caah innkai an chiah. Hi innkai an chiahnak kong he pehtlai in Pu Lai Len nih amah Pi Ngun Ci (Van Hmung nu) a va hal i a rak leh ningin.

“Kan Pa caah 1968 kum ah an kan hal i innkai Ks. 3000 an chiah. 1969 kum ah kan i um i ka pa cu pastor a si caah man a hau ti lo. Inn 8 tho ding kan si i an donh hna caah inn 4 lawng an tho. Innpi, ṭa ah Pu Uk Mang (Sung Ṭial pa), pu ah Khuathar Mang Hlei, ni ah Khua Peng nu (Mrs. Kawm Bih) an si, arsa an thah dih cio hna. Innkai kan khirh ve ti hna lo”.

Dongva khuami Pu Ni Khar nih Phaipha khuami Pu Ding Lian fanu kha a fapa caah innkai a chiah. Asinain nulei nih biakam leng an lonh caah Pu Ni Khar cu Pu Ding Lian nih siapi le pumṭek pahnih a khirh lengah leetman ah siapi a liamh.

A cunglei ah kan ṭialmi innkai timi hi phunthawh he aa tiami a si i siate le pumṭek pahnih in siapi, pifa tiang an chiah tawn. Cu lengah thil, hlawn le phaisa zong an kut cungah an humh tawn hna.

Nupi hal tikah khual le lai i hal ahcun innkai an chiah i lai le lai i umh ahcun a um lo. Pa nih a leet ahcun a sung lai i nu nih aa leet ahcun siapi a liam ve lai. Man i man sullam cu nu nih kir ngam hna hlah seh tinak caah a si ko. Hla hmanh ah pei; Ka man siate aw ṭ hang lirli law tivaral khua baan in, kirning law ka ti ah ka ṭ ate maw mi sal lei tla lai.

5.Fanh le Dawi

Hringtu nu le pa nih a rak haltu hna mui le sam, zia le za, a nunnawl, a thlawhṭuan, an khuasak tintuk zoh in nupi fate cawmhlawm kho dingah an hmuh hna i an cohlan mi hna cu an fanule nih al hi a rak um tuk lo. Asinain nu le pa nih fanule lungthin zoh loin palei ngeih le chiah, chaw le va zaangram ah fanu le an duh na loin til, ben le hnek in vatter hi a um tawn. Cucaah chaw mitthit ruangah fanu le thilben in vatter fial cu, fanule zuarh a si lengah; man hna hi kanmah kilhkamhtu si ti loin zuarchaw ah kan hman tawn. Cu ruangah atu mino nih man hi a ṭha lo tiah a doh in an dohnak zong hi a si.

Cu bantuk caan a phak tikah fanule nih duhmi dang sinah tlik le zam a chuah le fanh le dawi a chuahnak a si fawn. Cu tikah, a ti kho le fanu zawn a ruatmi an si ahcun; palei zong nih fanu kha an hnatlakmi a si ve ko ahcun; a rat zan ah muikhumh loin a thaizing tein an kaphnih nu le pa hna kha an i hmutong i arsathah he fonhtonh a um tawn.

Hi bantuk fanh le dawi a um tikah palei nih umpi awk i an timh ahcun; khua khat an si ahcun a thaizing he aa nai bikmi ni ah a nu le a pa kha mi i sawm in an va chawnhbiak hna. Khual an si belte ah a rat zarh leng lonh loin a semnak nu le pa sinah mi i sawm in ar an i put i an va chawnhbiak hna.

Hi bantuk caan ah a fantu ṭa, pa nih a fanhmi kha an duh lo a si ahcun an farnu kha a ban in an i hnuh i an inn ah an i ṭinpi khawh. Inn an phak tikah biatak tein an chungkhat he chimhhrinnak an ngeih tawn hna.

Hi bantuk a si lo ahcun ngaknu nih tlangval a fanh zan ah sahringthi luanh in an rak umpi i a hnu ah ṭhit-umhnak an tuahpiak hna. Nu cheukhat pawl nih anmah lung kha i rinh i tlangvalpa nih a ka umpi ṭung lai lo ti kha ruat hleng loin, mah duh rinh in tlangval a dawi le a fanh tikah; Palei nih umpi an tim lem lo nain vanni tin lai lo ruah ah rak muikhumh zong a um kho ve. Pa nih nu kha a duh lo le a umpi lo tikah nu cu a duh tik poah ah a umkal kho ṭ han.

Hi ve bantukin nulei nih an fanu nih a fanh dawimi tlangvalpa kha an hnatlak lo ahcun a ṭa, a pa nih hnuh le dawh zong a um ve.

Pa zong nih ngaknu pakhat kha a duh ko nain zeite he a ṭhutto lo ahcun arsate aa zuat i a zat tikah arsalang he (lang in arsa an i put i ti duhnak) nungak kha an luh hnawh ve ko. Cucu fanh, fuh a si ve.

Hakha Sangpichung Yongte an timi nih Sangpichung Nung Hmung inn ah nupi chun si awk in a fanh tikah arsa an rak thah, man cheukhat zong an rak man i an umpi ve.

Hakha, Kodawn sang i Thlaceuchung fanu Sai Doi nih Hluan Sang cu a fanh i thlahnih khat a um. Asinain Hluan Sang nih muikhumh le a dang thahnak a tuahpiak duh lo caah Sai Doi cu a kirṭhan.

6.Ben, Fial

Nu hi a cutzat hlan in mah chung i pehtlaihnak, i philh thlau lonak ah tiah hmet tein i kharh i ham hi a um tawn. Cu bantukin an i kharh, ham i nu nih a cutzat tikah a rak hamtu tlangval kha a duh lo nain, nu le pa bia al sian lo ah, i hnek le vat a um tawn. Cheukhat cu nu le pa an ṭihzah hna i bia an al ngam hna lo caah an thih hlan a va sinah lung nuam lo buin khua a sami zong an um ve. Cheukhat nih tlangvalpa i a chawva ruah ah chawlehnak ah an hman hna i an nunchung mitthli le hnapduk thong ah an thlak hna. Hlan lio deuh ngaingai ah hin cun nu le pa bia hi nu nih lonh dih ngaingai hi a um lo caah nu an nun hi ngaihchia ngaingai ah an rak cang.

Sangtechung That Kung far cu kumhra a tlin tikah Hnaring khuami Run Nawl caah an ṭhit. Kumthum a va um i a kirṭhan. A va kha a duh lo caah a si. A nu le a pa nih kal cu an fialṭhan i kumkhat a va um hnu ah a rak kirṭhan. Hringtu a nu le a pa nih an tilben ṭhan hoi i cu tikah a khua le a ram Hakha khua cu a kaltaak i a va sinah a um colh.

Sangpichung Ṭial Sui zong nih Sakta khuami a vapa Ngun Keng kha a duh lo i Hakha ah a zamtaak. Ṭial Sui cu a pa nih a velh i a va sin kal cu a fialṭ han. Ṭial Sui nih kal duh loin a chang, aa benh peng i a kal duh ti lo caah kir ah a tla. Cucaah Ṭial Sui a pa nih Ngun Keng cu man a khirh dih.

7.Leet man

Ar-ah cangmi nu pakhat nih ham cangmi a si ko nain biakamnak kha a lonh i duh dang a ngeih ahcun man an manh cangmi kha a khirh lengah siapi kun, man a manh zat cia kha tlangvalpa kha a liamh lai.

Mizapi caah cun leet man cu siapi a si i siate kun, a man zat cia phaisa kun kha a khirh lai. Cu bantuk leet man cu phunthawh he aa tia.

Sangtechung Mang Kung nih Sangpichung Pu Sui Lian farnu Ṭial Chin he hnatlaknak ar an i ah. Asinain nulei nih biakamnak an buar caah Mang Kung kha leet man ah siapi an liamh.