1 January 2026
Pathian i Nu Mary Puai (Kumtharni)
Nam 6:22-27; Gal 4:4-7; Luka 2:16-22
Liturgy i January ni 1 nih abiapi mi le aa pehtlaimi tlangtar pathum a tawlrel: Kumthar, Pathian i Nu Mary le Vawleicung Daihnak caah Thlacamnak Ni hna an si.
Kumthar. Nizaan thil cangmi kha na philh khawh rihlo ahcun, mi tampi nih kumthar cu lunglawm tein puahnak he kan don. Kumthar donnak caah van ah meiṭil puahnak tampi an puah. Asinain hi ti tuah loin, thlacamnak in kumkhat caah Bawipa Ṭha sinah lawmhnak bia chimnak in a dikthliar in thawk hna u sih. Thlacamnak timi cu Bawipa thlacamnak, Hail Mary, Rosary le a dangdang thlacamnak chim lawng si loin thlacamnak timi cu pakhat cio cungah Pathian dawtnak biathli kha dai tein ruah le ngaih chih kha a si. Tuukhal hna sinin a theihmi nihin thawngṭha ah Mary nih a tuah bantukin duhnak nih, hi thil vialte hi a lungthin chungah a chiah hna. Nihin thawngṭha nih a kan chimhmi cu “Jesuh” timi min cu a fapa a pek. Jesuh sullam cu ‘Yahweh cu khamhnak a si’ tinak a si. Vawlei ah a ratnak a ruang cu khamhnak chuahpi ding lawnglawng hi a si. Vawlei pumpi ah tukum thokka in kanmah le kanmah kan i bochan khawhmi minung cu kan khamhnak caah minung ah a cangmi Jesuh lawng hi a si. Cun Father Patrick Payton nih thla a cam ṭimi chungkhar cu hmunkhat ah an um ti kha a kan theihter zungzal. Cun thlacamnak vawlei cu daihnak vawlei a si.
Mary, Pathian Nu. Khrihfabu nih January ni 1 hi Pathian i Nu Mary puai tuahni ah a thimmi cu aa tlak ko. Zeicatiah keimah pumpak nih hi puai sunglawi hi nithar, kumthar le kum thongkhat thar thawknak caah aa tlak tukmi a si tiah ka zumh caah a si. Hi puai nih hin Pathian i Nu a simi Thluachuak Nu Mary cu kan Vancung Nu zong a si tikha a langhter. Hi puai nih hin, “Mary thawngin Jesuh sinah!” awtleng a langhter. Cun Nuthiang Mary hmangin Pathian nih a sermi khamhnak a ṭhangchomi timhtuahnak zong a langhter.
Nihin ah, kan zumhnak phunglam, Pathian i Nu Mary kong he pehtlaiin tlangbawi pakhat i phungchim bia lak in hi puai sunglawi taktak a chuahkehnak kong chimh ka duh hna. Mary cu Pathian i Nu a si tiah Khrihfa vialte nih kan pom lo lioah, kannih Catholic hna nih cun cuticun kan zumh. Hi zumhnak ah kan zumhnak cu Mary a pi Mithiang Elizabeth bia cungah hram kan bunh. Vancungmi nih Jesuh Nu na si lai tiah a chimh hnu ah Thluachuak Nu Mary nih Elizabeth a va len tikah, Elizabeth nih, “cun zeicahdah hi thil hi ka cungah a tlung, ka Bawipa i nu nih ka sinah a rat?” tiah a ti (Luka 1:43). Thiang Thlarau in a khatmi Elizabeth thawngin Mary cu Pathian i Nu a si tiah kan thangṭhat.
431 AD ah, Efesa Council nih Mary cu Pathian i Nu taktak a si tiah an fehter, zeicahtiah ‘minung sining ningin’ Jesuh kha a hrin, Jesuh cu pawi a si hmasabik caan in Pathian taktak a si. Hi biatak fehternak caah an hmanmi biafang hna cu: “Cucaah, kan Bawipa Jesuh Khrih, Pathian Fapa ngeihchunte, a tlingmi Pathian le a tlingmi minung, a tlingmi thlarau le pum a ngeimi, chan vialte hlan ah Pa sinin a Pathian sinak ah a chuakmi, ni hmanung bik ah kan caah le kan khamhnak caah a chuakmi, ngaknu thiang Mary nih a hrinmi, a minung sinak ningin, Pa he aa khatmi le Pathian he aa khatmi, minung sinak ah kanmah caah sining pahnih fonhnak a cang caah, Khrih pakhat, Fapa pakhat, Bawi pakhat kan cohlan. A buaibai lomi fonhnak kong hngalhthiamnak ningin, a Thiang Ngaknu cu Pathian i Nu a si tiah kan cohlan, zeicahtiah Bia cu Pathian nih a hrinnak in minung ah a cang i amah sinin a lakmi biakinn kha amah he aa fonh.”
Kum 20 hnu, 451 AD ah Chalcedon Council ah, Mary i Nu sinak cu ahmaanmi zumhnak le a Thiang Catholic Khrihfabu i phungning cawnpiaknak a si tiah fehter a si. Bupi nih a phuannak cu, ‘titsa hrinnak nih minung sining a langhter; (cu lioah) ngaknu thiang in hrinnak cu Pathian ṭhawnnak tehte a langhtertu a si”.
Daihnak Caah Vawleicung Thlacamnak Ni. Mi tampi nih hi Kumthar hi lungrethei ngaiin kan lut tawn. Vawleicung daihnak kongah lunghrinhnak a umpeng i ralhrang ṭihnung a karh chin lengmang rih. Pumpak kan nunnak ah lunghrinhnak tampi a um. Phaisa lei harsatnak, ngandamnak lei harsatnak, innchungkhar harsatnak le lungretheihnak dangdang nih mitampi kan nunnak a kan khuh dih.
Daihnak timi cu ral le buainak a umlo lawng hi a silo. Pathian laksawng le thluachuah a tlinnak le minung thinlung daihnak kha a langhter. Mithiang Augustine nih daihnak kong fianternak dawh ngai a ngei. Amah chimning ahcun, daihnak timi cu “lungthin daihnak, lungthin sawhsawh le thlarau daihnak” tinak a si. Kan thinphannak kan langhtertuk tikah, kan lungre a theituk tikah lungdaihnak kan ngei ti lo. Mi pakhat nih kan lungre a theimi thil 80% cu a cang ballo i kan lungre a theimi vanchiatnak 15% cu kan ruahning bantukin a cang ballo tiah a rak ti. Cun kan lungre a theituk caah lungdaihnak kan hmu kho lo.
Kan lungthin umtuning kha kan hloh ahcun kan lungthin a sawhsawhnak kha kan sung. Kan thin a hung, midang kan nahchuah. Kan ruahnak ṭhalo nih kan ṭhatnak kha a kan lak. Lungthin sawhsawh timi cu lungtlinnak zong a si. Kan duhmi le kan herhmi kha kan fawiter a hau.
Dawtmi ulenau hna, thlarau lei in a buaibaimi nunnak kan ngeih ahcun thlarau daihnak cu a tlau. Hihi kan nunnak ah sualnak a um i sualnak in kan khat tikah a cang tawn. Kum Thar Lawmhnak le Thluachuahnak kan dihlak cungah um ko seh. Cu vialte chungin, Mexico ram Guadalupe khua i Thluachuah Nu Mary nih a chimmi bia kha i cinken hna u sih: “Hika ah ka um, na nu ka si. Na pawngah ka um ti kha ṭih hlah!”