
BIOLOGY HE PEHTLAIMI HNEKSAK THARHLAMNAK HNA

Saram Hna Kha Hneksaknak Ah Hmannak
Ka chim cangmi minung le sernak kong, Philosophy khuaruahnak lei fimthiamnak le Biaknak lei thiamsang fimnak, calei rianṭuannak hna i cawnpiaknak ningin, minung cu theihhngalhnak thluak a ngeimi thilnung a si caah a lenglei he pehtlaimi an si tiah hnon khawh a si lo. Minung nunnak caah a herh tikah thingkung le saram hna kha teikpan hneksaknak khaan hna ah minung i tlangtlak tuahpiaknak kha thil umtuning zoh in nawl onh tlakmi thil a si.
Catholic Bupi i Pathian bia cawnnak cauk ah Saram hna kha hneksaknak ah hmannak cu minung nunnak khamhnak, minung ngandamnak caah zohfelnak ca i a fekmi konglam langhternak tahnak chung lawngah hmannak kha cohlan khawh a sinak kong a langhter. (Pathian bia cawnnak cauk biatlangbor – 2417). Pathian bia cauk chungah minung ṭuannak nawl cu tahnak pakhat tiang lawng a si i saram hna kha tanglo thahnak, fahter dingin, harnak tonter dingin tuahsernak hna cu minung huham he a ralchanhnak kong fek tein a langhter. (Pathian bia cauk, biatlangbor – 2418).
Minung caah saram hna hmannak, teikpan hneksaknak khaan hna ah hmannak hna k ha, Pathian sermi thilnung saram vialte rawhral loin, i kom in umnak kha Biaknak lei in cawnpiakmi a si i upatnak in kan hman awk an si. (Pathian bia – 2415).
Hika zawnah hin mithiang Pope John Paul – II nih ningcang tein a dirpimi konglam kha langhter ka duh. Pope John Paul-II nih, Pathian i sernak rianṭuannak ah minung kha ṭuanvo theih tein bawmhchanh ṭuan ve cio dingah sawm (auh) kan si bantuk in, Teikpan he pehtlaimi, thiamnak lei he pehtlaimi i ṭhanchonak le ṭhathnem santlaihnak kha fianghlang in kan hmuh cangmi a si. Asinain minung hna cu kokek pawngkam sernak ningcang i a dang cheuchum ah a chuak khomi ṭhathnem lonak hna kha zeiah rel loin kokek pawngkam cheuchum pakhat ah tenhhrolh in hnahnawhnak kha tuah awk a si lo, tiah a rak chim.
Biology hneksak khaan hna ahcun saram hna le an phun thawhkehnak hna kha an kawl an cawn i an hmuhmi hna kha cinthlaknak lei rianṭuannak ah hman a sinak cu Bupi nih a donmi a si. Pope nih a chimchapmi cu minung hna cu a phun thawhkehnak kong cekhlat hneksaknak tuah tikah hitin tuahnak thawng cun a chuak hngami ṭhathnem lonak / a chiatnak hna kha ruat loin, phun le a hram thawhkehnak kongkau kha aman in thil tuah, hneksaknak tuah menmen nak in ngol khawh lo, tlaih khawh lo, tlaihkhiptu um lo umtu ningcang leiah a phawrh khawh tiah ralrin peknak bia a chim.
Minung hna i thlthar ser / tuahnak rian kha khap awk a si lo. Pachi (zuksuai thiam) saya pakhat kha ruahnak thar he thilthar chuahter in a tuahṭuannak kha khap khawh a si lo bantuk in teikpan fimthiamnak le thiamnak lei fimthiamnak a ṭhangchomi caah Pathian nih a pekmi thilti khawhnak a ngeimi hna zong kha minung caah bawmtu rianṭuannak i an hmaanmi k ha khap le kham awk an si lo.
Teikpan hneksaknak kong, cu hna i tinhnak, cu hna ruang i a chuak dingmi ṭhathnemnak, chiatnak, tlaih khawh a si lomi betchih in a chuakmi, kokek pawngkam vialte he pehzulh in soisel tuaktan zohnak le minung hna i an ṭuanmi rian ah nunning ziaza he pehtlaimi zulhphung upadi (phungphai) hna kha khondennak um maw / um lo, ṭihnung ral hna a chuah khawhnak hna kha nolh lengmang voitampi soisel tuaktannak hna tuah dih hnuah tuahṭuan awk a si.
Hi kong hna cu minung nih thingkung le Saram hna kongkau ah tenhhrolh hnahnawhnak kong i hmuhsak khuaruahnak ah a hmaanmi hau kulhpiaknak a si. Tu caan ahcun thilnung saram hna i phunhram thawhkehnak hna hneksaknak in, zeibantuk umtu ningcang thar pungsan thar si dingin ruahchannak a um, ruahchannak um lo hneksaknak menmen in hneksaknak hna an tuah cio.
Zoology (saram lei) thiamsang hna nih hin thilnung saram hna i takpum sak ningcang, cu hna ah a lotlau i hneksak langhter khawhnak thilti khawhnak le takpum chung thlennak a chuakmi kong hna kha an cawnpiak khawh a sinak kong, minung hna i theihhngalhnak thluak kha a upatmi Biaknak lei nih a cawnpiak. Vawlei pumpi kokek rianṭuannak ah minung hna i upadi ningin khonh pek awk a tlakmi tlangtlak piaknak cu sertu Bawipa Pathian i a timhnak bangin, kokek pawngkam cawlcanghnak lamthluan cungah hngat in, tuahṭuannak a karhcho deuhnak caah rianṭuannak lawng a si awk a si.
Ci thawhkehnak kha thlenternak caah hneksaknak hna, tisik anhnah kung hna, saram hna, si-ai lei theih hngalhnak le cinthlaknak lei rianṭuannak tiah tuahnak kha pakhat cio konglam a dang tein hlat loin a zapi huap in a tlangpi in soisel biachah khawh a si lai lo. Nunnak pek tiang i zuam dingmi ṭihnung ral ah hmanmi ningcang (lam) ruangah si loin, tuah awk a tlak lomi hneksaknak hna tuahnak, luantuk in tuahnak hna ruangah a si. Saram hna i a chuakmi thlennak hna kha kokek zongah hmuh khawh a si. Thilnung saram hna i minung nih tlangtlaknak a chuakmi cu atu chan hlan deuh zongah an rak tuah bal cang.
Ramlak tupi hna chung i a ummi hruhhrangmi saram (sahrang) hna kha a ngammi si ternak, phun aa khat lomi saram hna, cihram hneksaknak le a dang mizapi hrawmmi cohlanmi ninglam zong kha tahchunhnak langhter khawh a si. Thlairawl kung hna ah cihram thawhkehnak thlennak he pehtlaih in teikpan fimthiamnak leiin hneksaknak cu Bacteria hna i rianṭuan ning ruangah thingkung hna in a chuakmi aa thlennak kha kawl in zohchunh mi rianṭuannak a si. Kokek rianṭuannak ah aa thlennak a dotdot cu a nuar i, sehzung in thil chuahternak a cuangmi chan ah hin cun an rangtuk cang.
