Timhcia tein Um Ding a si

November (04) ni caah kan bible cathiang hna chungin thlarau thazaang i lak ṭi ṭhan hna usih. (Fil. 2:12-18 / Ps. 26 / Lk. 14:25-33) chungin an si. 

Nihin cu kan nu Bupi nih Mithiang Charles Borromeo puai a kan tuah piak i Bishop Mithiang Charles puaini ah Charles min a ngeitu nan dihlak in Bawipa nih thluachuah in pe hna seh tiin thla kan cam piak hna. 

Nihin kan Bible cathiang Filipi chungah, “Nan khamhnak a tlin khawhnak hnga ther le phang lengmang in ṭuan ko u,” tiah a ti. Paul nih Fipili mi hna sin ca a kuat tikah khamhnak kan cung i a tlin khawhnak ding caah ralring tein Pathian sinah panh lengmang dingin ralrinnak a kan pek. Khamhnak kan ti tikah Bawipa nih a rak kan tlanh i zeihmanh kanmah leiin tuah a hau ti lo tiah ruat hna hlah usih. 

Nu le Pa hna nih nau an ngeih tikah Catholic Bupi cawnpiak ning ahcun Pathian sinin hmuh hnga dingmi, cohlan hnga dingmi nau duhnak lungthin te he cohlan ding, cun nau ngeih tik zongah kha ngakchia hna kha a ngeih lawng ngeih si loin, a hrin lawng hrin si loin hmailei an thlarau caah siseh, an taksa ca i a herh hnga dingmi, hrukaih hnga dingmi, fim cawn hnga dingmi nu le pa hna nih bawmh ding an herhmi timi hrimhrim kha a um. Cucaah ngeih timi lawng hi a za lo, tuah piak timi hi a herh rihmi a si. Mah zawnte ah ngakchia pawl zong nih nu le pa hna nih ngakchia hna an dawt hna nak kha hmailei ah anmah tein dir kho te hna seh tiin sianginn cacawnnak hnga ding caah an timhpiak hna nak zongah hin fale hna zong nih zulh a hau ve. Sianginn kai sawhsawh in ca zoh duh lo ahcun ca thiam a si lo. Caminpuai zong a aung lai lo. Bawipa nih a kan khamh cang ai pat! tiin zeihmanh tuah loin a cawnpiaknak zong zulh duh lo, pumh duh lo, dawtnak lungthin zong ngeih lo, amin sawhsawh men in Khrihfa ka si tiah i tinak nih khamhnak hmuhnak ding caah aamah khaan a kan pe lo. 

Cucaah Paul nih nihin ah nan khamhnak a tlin khawhnak hnga caah ther le phang lengmang tein ṭuan ko u, tiah a ti. Ralring tein kan um ding kha Paul nih a kan cawnpiakmi a si. 

Psalm chung zongah Pathian fale hna Pathian cungah zumhnak ngeih dingin a forhfial, Pathian cungah zumhnak ngei ko u, tiah a ti. Kan zumhmi, kan dawtmi cungah kan hna a ngam. Kan zumhlo tikah kan lungthin chungah daihnak a um kho lo. Kan dawt lomi hna he kan um tikah kan lungchung ah daihnak a um kho lo. Lawmhnak zong a um lo. Cucaah Bawipa kan dawtnak ah, Bawipa kan zumhnak ah hin a tak tein kan zumh a herh. 

Kan zumhmi hna, kan dawtmi hna pawngah kan um tikah an caah rianṭuan piak ding le, cun anmah hna i an duhnak zulh piak ding kha zeitik hmanh ah a har kho ti lo. Nu le pa hna nih fale an dawtnak cungah fale hna caah ti tinhnak in rian an ṭuan tikah thabat an hngalh lo bantukin Pathian dawtnak in, Pathian upatnak le zumhnak in rianṭuannak zongah thabat, lungretheih, ngaihchiatnak a um lo. Cucaah Paul nih hremnak kan in tikah, fahnak kan in zongah, tahnak kan ton zongah kan zeizong vialte cu Khrih caah a si, Pathian caah a si tiah a ti bal. Mifim cathiam, mi nih bochanmi, rank a ngeimi Paul a si ko natein Jesuh Khrih he an i ton tikah Pathian cung zumhnak le dawtnak a ngeih tikah Vawlei mithmuh in upatmi thil sinak kha a chiahtak khawh i sifak mithmuhnak in, vawlei taksa hmuhnak in sifak harsa timi minung hmanh kha a tei khawh, lunglawm tein a cohlan khawh. Cucaah slam cathiang nihin kan relmi chungah Bawipa cungah nan zumhnak chia ko u, tiah a kan fial. 

Cun thawngṭhabia chungah Bawipa nih tahchunhnnak bianabia a chimmi, “Innsatu pa nih innsak aa timh tikah zeizat dah a dih lai timi kha a tuak hmasa e, tiah a ti. Tuak hmasa loin ruahdap pi in, a ngaihchiahnak leng tiangin a sak sual a si ahcun a dih khawh lo a si ahcun mi nih an nihsawh lai e, a ti. Cun pakhat raltuk aa timmi Siangpahrang he a tahchunh rih. A ralkap hna thazaang kha zoh in khatlei a ral hna thazaang hnakin a tam deuh a si cun timhnak ṭha he a kal. Sihmanhsehlaw a ral hna cu amah nakin an tam deuh tikah zeidah a tuah, remnak tuah dingin aa thawh e, tiah a ti. Nihin nang le kei zong timhnak ṭha kan ngei ve maw? Kan i tinhnak vanram phak dingin khual kan tlawnnak ah thlarau lei in tinhnak kan ngeihnak ah hin inn saktu pa bantuk maw ṭha ten tuaktan hnu in timhnak ṭha he inn a sakmi pa maw (asiloah) Siangpahrangpa raltuk dingah a kal tikah a ral hna nakin a thazaang a der deuh tikah remnak tuah dingin maw pakhat hmanh fahnak ton lo dingin timhnak ṭha he a kal tikah tlam a tlin bantukin kannih zong timhnak ṭha he kan um zungzal ding a si. Cucaah nihin Bawipa hnuzulh a duhmi hna zeitik hmanh ah fawi le bai tein nun cu a si lo. Pakhatkhat cu chiahtak, hlawttak kaltak a herh. 

Nihin kan relmi Luke thawngṭha chungah, “Keimah hnuzulh a duhmi paoh cu a vailam kha aa put lai i ka hnu a kan zulh lai,” a ti. “Cun a chungkhar, a nu a pa, a unau, zeizong vialte kha keimah nakin a daw deuhtu, a tlaihchan deuhtu cu ka hnu zultu dingah an i tlak lo e,” a ti. Chimduhnak cu zeizong vialte nakin Bawipa kha a pakhatnak bikah chiah ding timi kha a si. Cu lawnglawng ah thazaang petu, taksa lei in siseh Thlarau lei in siseh thazaang a petu thluachuah hrampi a simi Pathian hmai kan chiah lawngah a dang hna kha kannih kan caah a dang hna cungah khan teinak kan ngei kho lai. Cucaah tinhnak ṭha he nifatin kan nunnak ah Khrihfa kan sinak ah nun khawh i zuam hna usih. Jesuh nih, “Nannih cu vawlei caah ceunak nan si,” tiah a kan ti. Kan ceunak kha zeitindah kan langhter lai. Hitin ceu sawhsawh nak maw, a si lo. Ṭhatnak, dawtnak na tuahmi te nih khan Khrihfa kan sinak kha a langhter. Pathian fanu/fapa na sinak kha a langhter. 

Nihin puai kan tuahmi Charles Borromeo hi Bishop pi a si ko natein (1576 kum) ah, Milan ah pulhnak rai ṭhalo a rak tlun tikah mi tampi khua an chuahtak lioah mah Bishop pa nih a kaltak lo. Harnak a tongmi, fahnak a tongmi a Khrihfa hna he khan a umpi hna, a thlop hna i anmah kha thazaang a rak pek hna. Pathian mi hna zeitik hmanh ah an tuu hna kha an kaltak hna lo. Hmunkhat tein Bawipa sinah an panhpi hna. Nihin ni i Catholic Bupi nih a tuah chuahmah mi Synodal Churh “hmunkhatte ah khualtlawngmi bu” tiah a ti chuahmah mi hi ahohmanh chiahtak lo le kaltak loin hmunkhatte ah vanram panh dingin a tinh chuahmah mi, Bupi nih a hruainak chung zongah kannih vialte hna nih Bawipa dawtnak le Bawipa zumhnak he nifatin kan nunnak ah thluachuah hal bu tein kal zungzal ko hna usih. 

Thazaang petu /- Fr. Fidelis Maung Sein