Lai Nunphung Cheukhat

Fanu-ah (2)

Buhphawt a dih i an rung tlun tikah an sazawhnak inn cio ah an ṭin i zanriah an hlam cio. Sa a zawhmi hna cu vangeitu inn ah an tambik. Sa zawhnak ahcun nungak le tlangval a khauhkhauh in an ṭhu i rawl an i bar. Rawl an i barh tikah a sullam cu kan i daw tinak kha i hrawm a si. Savo zong tamdeuh in an phawt hna. Nu nih siseh, pa nih siseh, a barhmi kha a paw a ṭam sual lai tiah khim tein eiter le barh cu a barhtu rian a si.

Caṭialtu ka hmuhton mi ah Tiphul khua ah ‘rawlkhonh’ an rak tuah. Rawlkhonh timi cu fahliambuh (fang hliam, fatun hliam) kha chiti le cite in thw ngaiin an ṭam hi beng khat (cawhnukbu thum hrawng chuan buh tluk a si lai) kha khonh aa zuammi vialte an hmai ah an hunh. Sa le tihang cu an duh chung, vei zat in an hmai ah kheng in an hunh hna. Khat, hnih, thum an ti i heh tiah ei hram cu an thawk. A ṭheh hmasabik nih a teimi hna kha a ti hna man ah a duh chungin a khonh chin ve hna.

Zanlei tlangvalchuak, thinghmui sapalh (khuamuika, ṭhal lio suimilam 7 hrawng) a hung ti cang. Artlaihzulh awkah an dihlak in nu inn ahcun an pumhkhawmh hna. Artlaihzulh awk i an kal tikah a ni nuzuar nih a vahnute cu aa hruai i hmai a sak hna. Chang le sa a phormi, zupu a pumi hna nih an hnu in, cu hna hnu in cun mi zapi nih an zulh hna i pa inn ahcun an kal. An taklawng si loin khuang le dar an tum pah in an kal. Palei zong nih meithal thlah le khuangdar tum in an rak don hna. Tlangval a nu le a pa nih an ṭhitmi fanute cu cawngnakphuan aih ding timh cia in an rak don i a aih hnu ah, a nit u nih inn chungah a vahnute cu aa hruai i ṭuanglai ah a ṭhut hnu ah mantlau pawl hauh cu aa thawk. ‘Nan ka manh lo ahcun ka vahnu kaa kirpi lai’ tiah awlok a chong, capo an sai i an i nuam ngaingai. Chun tiang i a pa le a ṭa a biapit tlukte khan atu ahcun a ni hi a biapi tuk cang. Zeicahtiah mah a vahnute kha a hmet tein a puacawitu le a zohkhenhtu a si bik caah nawl a ngeihnak khun a si. Mah a ni kha palei nih a lung an tluanh a hau. An tluanh khawh lo ahcun a vahnute cu lo ko, inn ah aa ṭinpi ko lai.

Pa inn an phak in an i phorhmi sa le chang cu an ah, an can hna i mi zapi kha an phawt hnu hna ah an ei cio. Mi zapi nih chang an ei lioah khan paihbual cu an kau i ngakchia in paih cu an thawk. Paihbual kau timi cu, a thiang lomi kha thianternak caah an tuahmi a si i, paihbual tlangtlatu lakah pakhat nih a dir lai i ‘nu le uico nih bual chungah tla ti hlah uh’ tiah a ti. Khuapite in sum an suk lioah an khonmi favai kha bual chungah cun an thletmi kha meithal in an kah, asiloah arti an vuak. Cucu paihbual an hun, an kau kha a si.

Nu le uico cu minauta an si caah zaang an cuainak paihbual chungah tlaknak nawl an ngei lo. Paihbual chung i an tlak sual ahcun aa paimi hna kutke i hrawhrawlnak a si tiah an ruah caah an hrialnak a si. A tla sualtu an um ahcun tlangtlatu nih a bengh hna lai i, uico a si zongah a lengah a chuah lai i a vuak ko lai.

Mah zan ah paih aa timmi tlangval pawl zong hi a hlante in an rak i cenh caah an zaang an i zum ngaingai i an i paih hlan poah ngaknu pawng i um le ṭhut kha an hrial. Nu le uico nih bual an tlak i an buar sual ahcun a thar in bual kha an kauṭhan tawn.

Zu an thlakmi lakah a thaw le a kha bik cu paihbual kam ah an dah i patar pakhat nih a ser. A min ah ‘zaangzu’ an ti. Aa paimi le patar lawnglawng nih an din khawh. Tlangvalpa nih aa paih khawh dih in zusertu patarpa nih a auh lai i mah zaangzu kung ahcun a ṭhu in a dinter colh ko lai. Laimi kan caah paih cu zaangcuainak kan ngeihmi pakhatte a si i khual zaangṭhawngmi hna tam an tlun ahcun a dih hlan, zankhuadei an i pai. Nu zong nih an fapuak bu he an zoh cio. Paih a chuak ngam lo pa cu pa ah ruah an si lo. A kaa lawng a dakmi cu hi nikhua ahcun paihbual pawng hmanh ah an i hel ngam tawn lo.

Hlan deuh ahcun paih khawngrel asiloah tlangtlatu hi a thiam a hngal, hlan paṭhawng pawl upa pakhat kha an fial tawn hna nain tuchan ahcun pahnihthum nih an i bawm i an zoh cang. Hi tikah an pathumli hmuh ningin bia an chah tikah ding tein a kal kho. Paih tlangtlatu ah an thiahmi hna nih an tlangtlaknak cungah a dang a lengmi nih rak thlak le chim hi a um bal lo. Tar pawl a zoh huam deuh lo pawl cu tualpar asiloah laamtleng ah hla an sa i, an ṭhutnak an taw a fah cun an rak laam. An i paih a dih hnu lawngah nungak le tlangval pawl, a huammi paoh inn chungah an lut i an laam hna.

Khua dei cun buhṭhing le saṭhing an lum, a ngei an si ahcun vok zong an thah chap ṭhan i an ei. Hi bantuk ahhin a laammi hna nih biatak tein khua an nuamh le milu hna an tam a si ahcun innngeitu zong nih an lung a tho ve i vok thah zong a um kho ve. Chunnitlak cuka ahcun laam an cam, an ding i an ei, an i nuam.  

Hi bantuk thahdahnak ahhin khual dah ti lo cu a lak in mi zu din a um lo. I hlawhbung cio a si caah zu kha a hlan kanh in an rak i sak chung i a caan a phak tikah an i tlawmh cio. Lailei ahhin cun mi zinpan a simi cu herh a um tawn tikah dah awkah zu pu khat hi an ṭhing hrimhrim lo.

Khuahrang le Leipi khua ah ka hmuhmi hna cu ‘cuam’ a si. Cuam cu tlak in an sermi a si rua tiah ka ruah. A san cu innchung kan kha a tawngh i a ngan cu pahnih kup a si. Zu kha phomh cia in a chungah an rawn i an duh tikah an duh zat kha zupu hme deuh chungah an lawi i an dah hnu ah an chinhṭhan tawn.

Mi zapi nih zureu hi an rak ding bal lo i zupu lawng an rak din caah an laam i zeizat an din hmanh ah thazaang a pek i an takpum nih a theih lo. Zureu ngaingai hi cu khuazing biaknak le thil pipa a um i, i chawnhbiaknak lawngah an hman tawn.

Hi bantukin laam tikah hin nu khuanghla thiammi nih hla hi an laak i pa nih hla laak hi a um bal lo. Parian cu paran le siaki tum lawng a si ko. A duhmi nih hla kha aa thawh, cun an zapite nih an cawn i an sak, cucu hlacheh kan ti. An thiam lo ahcun an cawn ṭhan i an thiam cun nu nih a vun laak i an sak hnu ah an laam colh. An duhmi hla aw kha an thlen hna i pakhat hnu pakhat in an sak hna. Ngaknu tlangval hla aa lehmi an um ahcun an zapi nih tha an pek cio hna, an hawhaw i nuam ngaiin an sakpi hna.

Nu cheukhat cu hi bantuk ahhin tlangval an i cuh i an thinlung chungah a ummi kha hla in an i tawng, an i ṭhua i a hnu ah aa vel zong an um. Nu le nu an i velh ahcun pa nih an ṭhen hna lo, ti an toih hna i cu hnu lawngah an ṭhen tawn hna. Pa ni siseh, nu nih siseoh, an duhmi poah sinah i tlaih le i thlen hi a um lo, an tlaihmi te he zankhuadei chunnitlak i tlaih a si i, aho nih an kar ah ṭhen a si lo, mitpar ngeih a si lo. Mah bantukin aa uar pahmi, thlah loin aa tlaimi hna kha zu hmunkhat ah an kuaih hna. Zu an kuaih hna timi cu mah hna khuah kha zu zertu nih a kawh hna i an pahnih ah lap thum an toih hna i a dih tiang an din. An duh ahcun an i zawm (kaa chungah kaa in i rawnh) kho.