Lai Nunphung, Tthit-umhnak Phungphai
Audio (aw) zong in ngai khawh a si. 👇👇
9. Lakfa, lenfa
Tlangval pakhat nih asiloah nupi ngei cia pa nih innlak ngaknu sinah fa a hrin i a nu kha a á¹hit duh lo ahcun á¹hit loin um khawh a si ko. Mah he an hrinmi fa kha pa a si i, a nupitak he fapa an ngeih lo ahcun mah fapa kha a tlanh khawh. Tlanh kan timi cu arsathah le phunthawh man kha chim duhmi a si. Nute a si zongah cu bantuk á¹hiamá¹hiam in a tlanh lai i amah fa ah aa chiah khawh á¹hiam. Mah lenfa i hrinmi fa cu a tlanh lo ahcun a pi le a pu fa ah a cang ko lai.
Cucaah Lai ngaknu a cuza cang ni cu fim tein nun le khuasak an i zuam. A á¹hi hnga lomi pa kha fim tein hrial an rak i zuam tawn. Zeicah kan ti ahcun nu cu pa tang i rak chiahmi an si caah hi bantuk caan an ton zongah ngaihchia le hacangrial in an nun an hman tawn. Hi lengah hi bantukin lakfa a hringmi cu á¹ale pa nih siseh, khuapi le mi nih siseh, nautat le zawmhtaih in an zohchuk tawn hna. Va á¹ha an tong kho ti lo.
10. Kir le mak
Kir timi hi nu nih a va kha a phunphun ruangah hi pa he cun kan nunchung ruakfim in khua kan sa kho lai lo tiah aa ruah ciammam hnu ah a á¹a le a pa a fuhá¹han hna kha a si.
A va hi zu a din lengmang ruangah siseh, rianá¹uan le khaitinh a tuaktan lomi pa a si ah siseh, a va nih a velh lengmang ruangah siseh, a kirtaak khawh ko. Hi bantukin nu nih aa ruah ciammam hnu ah a kir a si ahcun man vialte kha an khirh dih lai. Asinain hi bantukin man an khirh tikah pa le fa an karlak ah an um ahcun chaw dang vialte kha a kir lai nain phunthawh cu a kir lai lo.
Hi bantuk á¹hiamá¹hiam in kan Lai nunphung ahhin kir le mak hi, fawi tein a ruat mi hna caah cun a fawi ko nain, harpi in a ruat mi hna caah cun thil har ngai a si ko. Cucaah a va nih an innchung tang an khuasak a phunphun a ruah i a lung a tlin khawh lo ruangah siseh, a nupi nih a va cung in pa aa duh ah siseh, an thinlung an i ton khawh ti lo ahcun a mak khawh ko. Pa nih, ‘kan maak’ tiah bia kaa khat in tlam a tling kho mi a si ko.
Hi bantuk caan ah nu caah ngeihvo (right) an ngeih ve mi cu sualpalhnak nganpi an ngei lo nain a va nih sikvelh, zu-din sa-ei, namneh in nupi cungah lungtling loin khuasa i a um ahcun raltin pek canah a á¹a le a pa inn ah a thin rolhnak ah khua a tli ko lai. Hi bantukin khua a tlik tikah a chungkhat rualchan cingla manco vialte an i tong lai i mah kong he pehtlai in lung i tonnak an ngei lai. Cu tikah an fanu nih sualnak a ngeih á¹ung lo ahcun man an hren ko lai. A va unau zong nih an nupi cu a va cungah sualnak a ngei á¹ung lo nain hi bantukin khua a tlik ahcun an kawh-auh vel ai. Hnatlaknak in an kawh-auh khawh ahcun a va inn ah an á¹inpi khawh ko. A duh ahcun a va nih sahringthi a rak luanh khawh ko.
Zeidang si á¹ung lo, namneh in velhvuak ruang ti bantuk, din-ei i á¹uan tinh lo i um ti bantuk ruangah a si ko i a zia aa á¹hinh hlei lo ruangah khua a tlik ahcun a nu le a pa nih a va kha kawh-auhnak nithla an tuk lai. An nituk tiangah a va nih a hruaihlam lo ahcun a nu le a pa nih an muikhumh lai. Muikhumh timi cu a va nih a mak caah nihin thawkin ngaknu a si cang tinak caah thawngthanhnak a si i a duh ahcun va dang a ngei kho á¹han cang.
The (Thor) nih phundang thil an ngeihmi cu Pa nih a nupi kha a mak ahcun man a manh mi vialte a sungh dih lengah an nupa an á¹uan, an kawlhawl mi thilri vialte zong kha a pekchih dih lawngah a mak khawh.
Nu nih a va kha kir taak a duh ahcun a va nih a manh mi chawva vialte a khrih hnu lawngah a kir kho. Hi bantuk phung an ngeih ruangah an i á¹hit-umh lioah upa nih zapi theih tein mi zapi hmai ah chaw le va an i manmi kha an chim, an thanh hna.
11. Mak a tlamtlinnak
Laimi nih nupi kan á¹hit tikah fakpi in kan i ruah hnu ah nupi kan á¹hit bantukin nu zong nih fakpi in khua an ruah hnu ah an kan vat ve. Hi bantukin mak caan a hung phanh lai tik zongah khuaruah cikcek hnu lawngah mak a si ve. Cu lo ahcun nu le pa i tonnak hi ngakchia inntelenh, lenhthil ham bantuk a si hnga. Hi bantukin nupi he á¹hencheu dingin caan a hung chuah tikah mak tlamtlinnak cu phunhnih a um.
A pakhatnak cu a nupi nih ni fatin a kuttlaih a tuha le a sei kha, a va nih a pe ki ‘kan maak’ a ti ahcun a tlingmi maknak a si.
A pahnihnak cu mak timi bia a chim lai zanlei ah zanriah kha buh le sa an tuah. Cucu ‘á¹ianbuh serh’ an ti. Lo in an tlung i zanriah kha khim tein an ei hnu ah, a sei le a kuttlaih tuhmui a pe ki ‘kan maak’ tiah a chim ahcun mak a tlamtling ko.
Kir le mak kong he pehtlai in Head nih a rak á¹ial ning ah hitihin a fainter.
Pa nih a nut (impotent) ruangah i á¹hen a si ahcun pa cu man a sung dih lai. Puman manh le arsa a thah rih lo ahcun a that ti lai lo.
Cozah nih Lairam an pen hlan ahcun pa nih, va ngei ciami nupi kha a tlaihhrem, a sualpi ahcun, a sualpi tu pa kha nu i a á¹a le pale nih an nawn men ko lai.
Va ngei cia nu nih a va cung in pa aa duh ahcun a man cia chaw vialte kha a rulh dih lengah a va nih a nupi kha a hnar le a hnakhaw hna kauh in a lehrulh men ko lai.
A va nih hri le hreng saupi a in (thong a thlak) ahcun a nupi a kir kho ko. Asilole va dang a ngei kho. Man kong i ceih in a kir kho ko.
A va asiloah a nupi nih thinghmui hma a in ruangah an i á¹hen ahcun man a kir ti lai lo i manba zong an pe ti lai lo. Pa nih hi bantuk hma a in ruangah a nupi nih a kal taak ahcun man a kir lai lo.
A nupi nih a va sinah a um duh ti lo i chimhrelh awk a á¹hat ti lo ahcun man an khirh lai i a kir ko lai.
A nupi nih zu a rit lioah pa aa duh i a va nih a ngaihthiam khawh ko ahcun á¹hen loin an um kho á¹han ko. Cu bantuk caan ah a va nih a ngaihthiam khawh ahcun a nupi chungle nih a nupi i a sualnak le a ningzahnak thianhnak caah sa an thah lai i a sa cu khuami vialte thawngtheihnak ah tlang an zam lai.
Kan Laiphung ah va ngeicia nu nih a thli tein pa i duh khawh a si lo. A thli tein pa aa duh ziar i chim loin a um ahcun vale thihnak a si. Cucaah va ngeicia nu nih pa aa duh sual a si ahcun a sual le cangka in a va kha ihpi ti loin a á¹a le a pa inn a fuk lai i a chimh hna lai. Vale nih pasualkuai kongah ngaihthiam hi a um lo ti tluk a si. Zicahtiah thihnak, chantawinak a si ruangah a si i ahohmanh nih chantawi cu an duh cio lo.
Head nih a á¹ialmi nih hin hmanthlak bantukin a tanglei ah a vun fianh hna.
Sangtechung That Cin nih an nu a mak i midang a á¹hit. A á¹hit tharmi cu a maká¹han i hmasa an nu cia kha a á¹hitá¹han. Cucaah manpi tluk in hmaitlam ah siapi a manhá¹han hna.
Sangtechung Lian Mo nih a nupi cu a vel hi a nupi cu a á¹a Ṭial Ling inn ah khua a tli. A auh tikah a á¹a Ṭial Ling cu hmaitlam caah siapi a manh. Lian Mo nihcun a siká¹huat á¹han hoi i khua a tli á¹han. An au len nain a nupi cu a kal duh ti lo nain a á¹a nihcun a fial tuk caah a va inn cu a tinh á¹han. Lian Mo nihcun hmaitlam a liam á¹han i Ṭial Ling nih cun cawtum in sahringthi a luanh ve.
Sangte Pa Awi nih a nupi cu atu le atu a velh lengmang i, a á¹a, pa nih an hnuh hnu ah mantlau an hauh. A á¹a, pa inn a phanh hlan ah Pa Awi nih manpi he aa tlukmi a manh hna i an á¹ha.
Khenglawt chungphun Tluang Er nih Sangpi No Hngel cu a á¹hit i ngol hngal loin a nupi cu a velh lengmang. Cucaah a chungle sinah a zaamtaak. A chungle nih mantlau le a dang man a tangmi vialte kha manh an hauh i kumkhat ni an tuk. An nituk a tlin tikah a va nih a hlam hlei lo caah a nu le a pa nih muikhumh asiloah thlathlauh an timh. Bawi le tlang hmai i biaceihnak an in tikah, bawitlang nih, ‘Hi bantuk cu thlaruk lawng nituk phung a si’ tiah an chah. Tluang Er nih cun a nituk a luan caah mak ah a cang. Cucaah a nu le a pa nih an fanu cu an thlathlauh.
Dongva khua mi Kawi Hmun nih Sangte fanu Ret Te a á¹hit i kum nga chung khua an sa á¹i. Mah khua an sak chungah cun man vialte cu an tlinh dih. An i umh tlawmpal ah an pa cu a nu ai. Aa bolsan lengmang ko nain a á¹ha kho hlei ti lo i a nut hnu kum nga ahcun a nupi cu mak ah a tla. A chaw cu a sung dih ko.
Lunghnam pa nih Nabual Ni Lawng a á¹hit. Ni Lawng cu zu a rit lioah pa nih an sualpi ai. A va nih a ngaihthiam caah a á¹a, a pa nih hmaitlam ah sia an thah. A va a unau nih sia le vok in an rak muikhumh.
Acozah an kai hlan ah Khuabe Ram Khar nih a nupi Tawk Iang cu, a cung in pa aa duh caah a hnakhaw a kauh (slit).