Jerusalem khua Bishop pakhat a rak si ve mi St. Cyril cu AD 315 kum, Jerusalem khua ah a rak chuak. Bible lei thiamnak le a laar ngaimi calei fimthiamnak a rak cawn hnu ah Bishop Messinsus kutchung in zungzal Siangbawi cannak a rak hmuh. AD 350 kum ah kha Bishop pa rian kha a rak chan. A rauh hlan ah voithum bakte ram in ṭhawlnak dan a rak pemi Arians mi hna he Pathian kong i alnak ah a rak i tel ve. Cu Arians mi hna nih mi sifak hna bawmhnak caah a Angkifual a zuar tiah sual an rak phawt. St. Cyril nih a Angkifual a zuar cu a hmaan ko nain Pathian duh ningin a tuah mi a rak si. AD 381 kum i Constantinople tonnak nih Bupi zumhnak a rak thanh lioah St. Cyril cu Catholic zumhnak champion tiah an thangṭhat i upatnak an rak pek.

St. Cyril i a hnubik a ro cu ‘The Catechize’ timi a man a sung ngaimi cauk a si. Cu cauk cu tipil in awk caah i timhtuah chung nak ah a biapi tuk mi cauk pakhat a si. Bible ca hna kha pakhat le pakhat pehtlai tein a rak ṭialmi cauk zong a si fawn. Minung vialte hi nupi ṭhitnak puai ah sawm kan si. Zeicahtiah Bawi Jesuh Khrih cu nun a siang i mikip a dawtu a si. Mitampi kan i pumh tikah a hodah nupi 1hit puai ah a lut kho lai ti kha nupi ṭhitu tlangvalpa nih bia a chah te lai. Hi biatlang hi tipil innak kha chuankhan in a chimmi a si, tiah a rak ṭial. St. Cyril cu AD 386 kum ah a rak thi. Catholic zumhnak kha dingfel tein a rak dirkamh ruangah St. Cyril kha Bupi i Bible Doctor sinak in an rak thanh.  

The post St. Cyril of Jerusalem, Bishop & Doctor (315-386) first appeared on RVA Hakha Chin.

The post St. Cyril of Jerusalem, Bishop & Doctor (315-386) appeared first on RVA Hakha Chin.

(a) Mithiangnu hrinpiak tu nule pa pahnih.

Biaknak lei aa zuam ngaimi Louis Martin an timi minote pakhat cu St. Bernard umnak Zateik Sianginn ah zateik luh ding cu arak onh lo. Amah kha cu khawhauhnak phun cu na ngei lo arak ti i misawhsawh nunnak in va umṭhan ko, tiah ruahnak a rak pek.

Cu bang cun Celia Guerin an timi cu nu zong hi sister ṭuan dingah a nu kha a auh i Karuna kong Sister uktu sin ah nawl an va hal i sister uktu nu nih zaangfah ngaiin arak ngaih piak ko nain nangmah kawhauh nak asilo, Cuca ah Chungkhar nunnak in Pathian nih umter an duh a ti i a ṭinter ṭhan.

Minote Martin Louis le Cecilia Guerin hna cu lenglei vawlei ah hin Biaknak lei i zuam ngai in an rak nung i ruah lo pi in pakhat le pakhat an rak i theih. Cun an i tlaihchan i 1858 Kum June (12) ni ah lehthah ṭhit-um nak an rak tuah.

Chungkhar an nunning zongah duhdawtnak, dinfelnak le chungkhar ṭha sinak in an i zuam i an um. Anmah nih fanu te an ngeih i a min ah Theresa an sak.

Theresa cu biaknak lei ah Pathian a zumh ngaingai i nunning ziaza aṭhami nu le pa pahnih cawnpiak zohkhenh nak thawngin siseh, ziaza dinnak kha atlaih chan i aa zuam peng caah siseh, ahnu caan khat ah cun mithiang Theresa (St. Theresa of the Child Jesus) sinak in a min arak lang.

The post Nu le Pa Cu Chungkhar Caah Biapi Mi Ansi first appeared on RVA Hakha Chin.

The post Nu le Pa Cu Chungkhar Caah Biapi Mi Ansi appeared first on RVA Hakha Chin.

Nihin kan relmi Gospel chungah Bawi Jesuh nih Sabath nih ah mizaw a damter hna tikah Frasi mi pawl nih “zeiruangah Sabathni thianter ding thianter loin mizaw na damter kawh. Sabathni na buar an ti i an mawhchiat, sual an puh. Cutikah Bawi Jesuh nih “Kei a tu ka tuah ser nak vialte hi Sabathnuar silo hi mu. Ka Pa Pathian nih a tuah bantuk in ka tuahmi sive, ka ṭuanmi si ve” tiah a ti. Mahbia hi kan zoh tikah Pathian hi a um sawhsawh bel lo tinak a lang. 

Vancung pennak ah vancung khua, vancung ram ah amah um sawh in a um mi Pathian asilo. Rian a ṭuan lengmang mi Pathian asi ti nak a lang. Mah cun Jesuh nih a tuahser nak vialte hi amah nawl in a tuahmi a si lo. Pa Pathian he pumkhat an si i Pa Pathian nih tuah seh ti a duhmi a tuah tu kan Bawi Jesuh asi. Cucaah a caan caan ah hin Bawi Jesuh nuncan ziaza kan zoh tikah Pa Pathian nawl ngeih nak hi minung nawl ngeihnak nak in ṭihzah deuh ding asi timi kha a lang. Pa Pathian nawl kan ngeih tikah minung nawl ngeih nak hi ṭihding zeihmanh a um lo. Pathian hmai zoh in kan nun ding hi Khrihfa kan rian sung bik asi. Khat lei ah Pathian nih a kan fial mi nawl kan ngeih tikah Pathian aw theih in mah rian cu kan ṭuan tikah hmai lei ah kan nawr kho i kan i tinhmi kawl zong tuan tein sut kawh asi.

Mah cucu nai kan rel mi zerhpini ah khan fiangtein kan hmuh kawh. Mah cu zei si ti siah cun profet Samuel kha Pathian nih “tho law Jesse fapa, ka thimmi pa kha sathau thiang vathuh” a ti. Mah sathau thiang thuh dingah Samuel cu a thlah i a va kal tikah “Jesse, nafa le lak ah sathau thiang thuh dingin, siangpahrang si ding in Pathiang nih a ka thlah” ti i “Kah! na fa le cu vawn au hna” tiah ati. Afapa upabik cu a vun chuah hnawh. Apum rua ṭha, a mui ai dawh, Saul an vawn lawh caah “hipa hi sii men lai” ti i a sathau cu a hun i lak i “chiti cu ka tawih lai” a ti. Pathian nih “Minung lungthin lawng ka zoh, an mui an sam ka zoh lo” a ti. Pakhat hnu pakhat a auh hna tikah a hohmanh an si lo ti kha a fiang. Ahnu bikah “Nafa le te a dang an um ti lo maw” a ti tikah “David an ti mipa belte cu a um ko e. Sihmanhsehlaw, tuu a khal ee” a ti. “Va au zok. Amah phak hlan lo chung kan dir lai, kan hngah lai” a ti. Biatak te ah cun profet Samuel kha Jesse inn a phak ah khan “Bawipa na thimmi pa cu a ho khi dah si? Sathau thiang ka thuh lai ra ka chim ti seh law a fawi tuk lai ning. A phak bakin “Jesi na fapa David an timi pakha khoi ka a um? Pathian nih Siangpahrang si dingin, sathau thiang thuh dingah a ka thlah hih” ti seh law sathau thiang a hei thuh hnga i a dih cawlh ko ding mi pi khi Pathian aw ngeih ta loin amah minung sinak, khuaruah nak kha hmai aa chiah caah caan tampi an lak. Ṭhut khawh loin David kha an hngak.

Nihin Bawi Jesuh cu minung duhnak kha hmai chia loin Pathian duhnak kha hmai a chiah caah mizaw hna ṭih ti ngei loin damnak a pek khawhnak hna asi. Kannih cu minung hmai kan zoh ta lengmang i လူမှုရေး hmai lei kan chiah lengmang caah Pathian duhnak tuah loin minung duhnak kan tuah hmasak lengmang ruangah hin kan nunnak ah “kawl tung kan sut khawhnak ding ṭha tein tlam tling ko dingmi rian vialte hna kan nuar tawn.” Nang le kei zong hi Samuel bantuk kan si kho. Farasi mi bantuk kan si kho. Pathian nih a kan duhpi mi cu amah aw ngeih le amah rian kha ṭuan a kan duhpi mi asi. Ral ṭha tak in Pathian hmai zoh in rian ṭuan ngam mi si i zuam hna u sih. Khua awng kan ton lai. Kawl kan sut mi alut lai. Pathian nih a thar in thlachuah in pe ko hna seh.

The post Pathian Bia ngaih cu Teinak a si first appeared on RVA Hakha Chin.

The post Pathian Bia ngaih cu Teinak a si appeared first on RVA Hakha Chin.

Ireland ram lamkaltu a simi St. Patrick cu AD 385 kum, Britain khua ah a chuak. Kum (17) a si ah Ireland ram leiah sal in an rak zuar. Tupi chung le tlang tampi karlak ah kum (6) khengte a rak um i thianhlimnak le zumhnak ah a rak ṭhangcho ngaingai. Sal cannak in a rak luat hnu ah a chuahkehnak ram ah a rak kir. Inn a phak hnu a rauh hlan ah Ireland miphun hna nih an ram ah rak kir in Pathian thawngṭhabia chim dingah an forhnak kong mang a manh. AD 431 kum ah Lerince i Zateik Sianginn ah Pathian phung le Biaknak lei fimnak a cawn hnu ah Ireland ah mission rianṭuan dingin an rak thlah. Ireland a phak kumkhat nak ah Pope Selestine nih Bishop sinak rian a rak khinh.

Sal cannak in caw le naa a rak khalmi hna tikulh pakhat i chaklei ah hmasabik thawngṭha a rak phuan. Cu hnu ah Ireland khuazakip ah a vak i a zumhnak le Pathian ṭhawnnak in Khrihfa a si lomi tampi hna kha Bupi chungah a rak luhter khawh hna. Cu kong cu budang Siangbawi hna nih an theih tikah Patrick kha thah dingin khua an khang. Nikhat cu St. Patrick kha fei in thah dingin an i tim. Asinain St. Patrick cu lampi i rangleng cung an ṭhut lioah a pawng i a ṭhumi pa he an ṭhutnak an i thlen caah thihnak in a luat. A pawng i a ṭhumi rangleng mawngtu pa cu St. Patrick an tinhnak fei hm ai St. Patrick ai ah a rak thi. St. Patrick nih kum (30) chung a rak i zuamnak thawngin Ireland ram vialte ah Catholic Bupi a rak karh.

AD 461 kum ah St. Patrick cu tikulh i a sannak bik hmun, tlangpar in mi hna kha a hnubik thluachuah a rak pek hna. Cu tlangpar ah ni (40) chung rawl-ulh in thla a cam hnu ah hmailei chan ah Ireland in Mithiang a chuak te lai tiah biathlam a rak hmuh. “Nangmah cu kannih vialte Pa na si” tiah hla an sakmi zong a rak hmuh. A ruak kha hmasabik a rak sakmi Biakinn, Fore khua ah an rak vui.  

The post St. Patrick, Bishop first appeared on RVA Hakha Chin.

The post St. Patrick, Bishop appeared first on RVA Hakha Chin.

Nihin hi lent caan zarh (4) nak cawn nili kha kan phan. Nihin kan cathiang relmi hi i lak in khan thlarau thazaang kha hrawmpi kan duh hna. Nihin kan relmi chungah hin biapi bik in khan a tlangah tar ka duhmi cu “thluachuahnak tivapi” tiah tlangtar ah lak ka duh. Hmasa kan relmi (Ez 47: 1-9, 12) kan relnak chungah hin Bawipa Vancungmi nih biakinn thiang chungah khan a ka luhpi. Cuka ahcun biakṭheng orhlei kam in a tanglei in khan tiva kha a chuah i biakinn tual ah khan a luang, biakinn tual in khan khua chungah a va luang ee a ti. Cu tiva a luangmi cu annih cu an biakinn hi nichuah lei a hoihmi a si tinak kha a si. Khi tikah khan nichuah lei a hoih tikah hi biakṭheng orhlei kam a tanglei in a chuahmi tiva kha khoika ah dah a luan ti a si ahcun an khuapi chungah khan a va luang i kha tiva a va luannak paoh ah khat lei khatlei tiva tlang ah khan zeidah an um tiah cun thilnung an cinmi tampi kha a um i kha thilnung vialte kha a bikin thingkung te hna zong din awk ei awk thingkung a phunphun kha a um i hmundang hmun dang ahcun thingthei timi hi amah tikcucaan in khan an tlai. 

Fur caan ah a tlaimi zong um, khuaṭhal caan ah a tlaimi zong a um. Zei thil hmanh hi kumkhat ah voihnih, voithum, voili a tlai timi hi a um lo. Sihmanhsehlaw hi biakṭheng tangin a chuahmi tivapi i a luannak ah hrihram a thlami thingkung paoh te cu an theitlai kha zeitik hmanh ah a dong bal lo i an hnah zong a ṭil bal lo i a zungzal an hring. Cucun thingthei zong kha pehtlai thluahmah in khan an tlai ter. Cun cu thingthei zong cu nunnak a pemi, damnak a pemi thingthei an si e ti hi Profet Ezekiel chungah kan hmuh. Cucaah hi cathiang nih hin zeidah a kan chimh kan ti tikah Bawipa biakinn chungin a chuakmi thluachuah timi kha a chimduhnak a si. A bik in biakinn chungah hin kan i pum i Pathian kan biak i Pathian sin kan ngahmi thluachuahnak kha tahchunhnak ah “Misaa raithawinak a dih cang, daihnak he va kal cang uh” tiah kan ti tikah khan hi Mass raithainak in khan kan cohlanmi thluachuah kha kan i phorh i khua chungah kan tonmi kan hmuhmi paoh hna kha hi thluachuah kha kan hrawmh hna i hi thawngṭhabia hi miphun zakip sinah khan tehte kan khaan lai timi sullam a si. Cucaah hi cathiang in khan kannih nih Pathian kan biak Pathian sinin khan thluachuah kan co a si si ahcun kha thluachuah kha kanmah ca lawng si loin khan, kanmah ṭhathnemnak ca lawng si loin khan kan phanhnak kip ah khan mikip caah khan a ṭhahnemmi, thei a parmi a sinak hnga ding caah khan hman a herhmi timi theihthiamnak kha i lak ka duh.

Cun thawngṭhabia kan relmi chungah zeidah kan hmuh ti a si ahcun (Jn 5:1-3, 5-16) kan relmi chungah hin Judah mi hna i an puai kha a um. Cuka ahcun Bawipa Jesuh zong kha a va kal ve. Cuka ahcun Judah mi hna nih an tuahmi tidil pakhat a um, Bath-satha an timi tidil a um. Cuka ahcun mizawm tampi zawtnak a ngeimi, thinghmui zawtnak a ngeimi, a ke a beimi, a mit a cawmi, a kut a zengmi ti zong kha tampi an um i kha mitampi  kha tidik pawngin an hngah tikah zeidah an hngah tiah cun Vancungmi a rung ṭum tikah hin cu tidil i a hung i let i cuka cun an vun paihmi, a vun zuangmi paoh kha damnak a hmu ti si. Kha tikah kan Bawipa Jesuh a va phak tikah khan mipa pakhat zawtnak a ngeimi kha dam na duh maw? tiah a ti. Anih mizawpa zong nih kha Bawipa Jesuh hi ṭhawnnak a ngei damter khotu a si timi kha a zum theng lo. A hngal lo kan ti lai cu. Zeidah a ti “hi ti a hung phul, a hung tlawh caan ah hin a cheukhat hna cu namtu / tiltu an ngei i an vun i paih i cucun an dam, kei cu ka cawl ka cang kho lo i ka vawng dawp lai ka ti caan ah khan mi nih an ka paih khanh lengmang, cucaah bawmtu ka ngei lo e” tiah a ti. Kha tikah khan Bawipa Jesuh Khrih nih khan “dam na duh mawh” tiah a ti ko nain khan kha mizawpa nih khan damter khotu a si timi kha a zum lo. Sihmanhsehlaw Bawipa Jesuh Khrih nih zei a ti rih “get up, pick up your sleeping net and walk” tiah a ti. Cu tikah cun a zawmi pa cu a ihphah kha aa lak i a tho i a kal. 

Hika ah Bawipa Jeush Khrih nih a cancaan cu mi cheukhat cu Bawipa ka dam lo i damnak kan duh ko tiah khan an hal. Cun a cheukhat nih cun aww. amah hi a mit a caw e” tiah an ti.  Khua a hmu lo e an ti. Cun a zengmi zong nih khan Bawipa dam kan duh ko e” tiah an ti. Kha tikah khan an hal i damnak a pekmi zong an um. Cun Kanaan minu zong kha a fanu a dam lomi caah khan damnak kha a duh, sihmanhsehlaw Bawipa Jesuh Khrih nih chikkhatte ah a pe maw? a pe lo, a zumhnak kha a zoh i kha tikah khan na zumhnak a ngantuk hringhran ko tiah a ti i a duhnak bantuk in siko seh tiah khan a ti i damnak kha a pek. Sihmanhsehlaw atu mipa pakhat tidil chungah amah tein aa paih kho lomi pa kha Bawipa Jesuh Khrih khan tho law a ihphah kha i lak law kal tuah tiah khan amah nih khan zeihmanh a hal lo natein khan Bawipa Jesuh nih khan dawtnak, zaangfahnak lungthin taktak in khan a va pek. 

Cucaah cun kan Bawipa Jesuh Khrih zong kha amah a thei mi zong, a theilomi zong, a hngalmi zong, a hngal lomi cung zongah khan ṭhatnak le damnak a pe khotu kha a si. Cucaah kan Bawipa Jesuh Khrih zong kha amah a zummi he a zum lomi hna he khan damnak tiva a luantertu, cun amah a zum lomi cung zong ah khan ṭhatnak tuah in khan thluachuahnak tiva kha luanter in khan thluachuah kha mi tampi kha a pek. Cu bantuk in nang le kei zong Bawipa Jesuh Khrih hnuzul a simi vialte nih Bawipa Biakinn thiang kan phanh hnu paoh paoh ahcun hi Bawipa inn thiangpi in kan co, kan hlanmi, a bikin Mass Raithawinak in khan kan cohlanmi thluachuah tampi hi kanmah ca lawngah si loin khan a herhmi a baumi vialte caah khan kannih nih kan cheuh kan boh hna i mi ṭhathnemnak caah, hawi ṭhathnemnak caah tiin khan kan hman a si ahcun nang le kei, u le nau kannih vialte hna zong hi thluachuahnak tiva ah khan kan i cang ve lai. Damnak a pe kho mi, thawtnak a pe khomi ṭhatnak a pe khomi thluachuah tiva ah si le can i zuam usih tiah sawm kan duh hna. 

The post Thluachuahnak Tiva Pi first appeared on RVA Hakha Chin.

The post Thluachuahnak Tiva Pi appeared first on RVA Hakha Chin.

Nihin kan relmi Thawngṭha (Johan 4: 46-47), “Cucaah Jesuh cu Galilee ram Kana khua, ti mitsur zu i a rak canternak ah khan a va kal. Cuka ah cun cozah bawi pakhat a rak um I Kapernaum khua i a ummi a fapa cu a zaw. Jesuh cu Judea ram in Galilee ram ah a ra ti kha a theih tikah a sinah cun a a kal i, “Kapernaum khua ah va kal u si law khika ah a thi dengmangmi ka fapa cu ka damhpiak tuah,” tiah a nawl” tiah a nawl.

Tutan ah a tlangtar ah ka duhmi cu “Kan thilrit a kan chawntu Jesuh” timi a si lai.  Adam le Eve nih Pathian nawl an rak ngaih lo ruangah, vawlei ah zawtfahnak, harnak, thihnak a tlung timi cu kan Bible thiang chungah fiang tein kan hmuh. Jn 16: 33 zongah “Vawlei nih harnak an pek hna lai, sihmahsehlaw vawlei cu ka tei cang” tiah a ti. Cun 1Jn 5:5 chungah “Vawlei cu ahodah a tei kho? Jesuh cu Pathian Fapa a si tiah a zummi lawng nih an tei khawh” a ti. Cucaah Jesuh tello in vawlei ah teinak hmuh khawh asi lo timi zong kha kan Bible thiang nih fiang tein a kan cawnpiak. 

Dawtmi zumtu u le nau hna, kan nih hna cu vawlei ah a ummi kan si hna caah a caan ah cun zawtnak, fahnak, sunghzatlaknak le hnabei donghnak hna zong kan ton caan a um ko lai. Sihmahsehlaw, cu harnak hna nih a kan tei lo dingmi hi a biapi ngai mi a si. Nihin kan relmi Psalm 30:5 chungah “Zaan ah miṭhil tlaknak um hmanhsehlaw zinglei ah cun lawmhnak a ra ṭhan ve” a ti. Thawngṭhabia chung zongah a fapa a dam lomi cozah bawi pakhat, Jesuh sin a va kal i a lungretheihnak, a vansan nak vialte a va chimh i Jesuh nih na fapa cu a dam lai tiah a ti i a fapa zong nih damnak a hmuh timi kha fiang tein kan hmuh mi cu a si. Cucaah, kan tonmi harnak hna chungah hin Jesuh sinah panh u sih law, kan thilrit vialte hi Jesuh sinah ṭhumh u sih. 

Matt 11:28 ah Jesuh nih, “Thilrit mi le rethei mi vialte hna ka sinah ra tuah u, dinhnak kan pek hna lai” tiah a kan ti. Nihin kan vawlei kan zoh tikah kokek harnak ruangah siseh, raltuk nak ruangah siseh, buainak le hnahnawhnak le lungretheihnak lawng tein a khat ti cu kan hmuh. Hi thil a cang mi hna chungah hin mi tampi zong sunghzatlak nak a tongmi zong tampi kan um lai i thih le lohnak, harnak a tongmi zong tampi kan um. Ralzam dirhmun in a ummi zong tampi kan um i ei le ding kong ah lungrethei in a ummi zong tampi kan um lai. Hi vialte hna chungah hin Bawipa Jesuh kha sawm u sih law, cozah bawipa nih Jesuh a panh bantukin Jesuh kha panh ve ko u sih. Kan thilrit vialte hna hi Jesuh sinah ṭhumh u sih law, lawmhnak, daihnak, hngangamnak a um ko lai timi zong kha thazang pek kan duh hna. 

Jesuh cu voi(1) ah khual a tlawng i Peter inn ah a lut. Peter a nupi nu kha a dam lo tikah Jesuh cu a sin cun a va kal i a kut in a va tongh. Jesuh nih a tongh dih cun a tak linh kha a dai timi kha kan hmuh. Mah mi nu cu aa lawm tuk i Jesuh le a zultu hna kha a bulṭawl hna tiin kan Bible thiang ah kan hmuh. Cuasicaah, Jesuh hi panh ve hna u sih law, kan harnak vialte chungin hin Bawipa nih luatnak, teinak a kan pek lai i, cuticun kannih hna zong Bawipa sinah lawmhnak bia a chim kho tu kan si ve hna lai i Bawipa sunpar lianngannak a langhter kho tu kan si ko hna lai timi zong vun langhter ka duh. 

Jesuh nih mitcaw pa pakhat kha a damter i zultu hna nih Jesuh cu an thawh i, “Bawipa, hi a mitcawtnak hi zeiruangah dah a si an ti. A pa sualnak ruangah maw, a nu sualnak ruangah dah an ti. Jesuh nih a leh mi hna cu aho sualnak ruang hmanh ah si loin “Pathian sunpar liannganhnak a langh nak hnga ding caah a si” tiah a ti. Kan tonmi harnak hna chung zongin hin Bawipa Sunpar lianngannak a langh khawhnak hnga ding caah si tawn ko. Cun a kan dawt lo ruangah si loin Thlarau lei ah kar kan hlaan khawhnak hnga ding caah Bawipa nih lam a kan hruaimi asi ti zong theih ding a si. 

Kan Cathiang chungah kan Bawipa Jesuh Khrih tukforhnak a in nak kong zong kan rel, kan theih. Kannih hna zong kan tonmi harnak, ngaihchiatnak, tukforhnak chung in Jesuh sinah panh u sih law kan thilrit vialte hi amah sinah ṭhuh ko hna u sih. 

The post Kan thilrit a kan chaangtu Jesuh first appeared on RVA Hakha Chin.

The post Kan thilrit a kan chaangtu Jesuh appeared first on RVA Hakha Chin.

Pathian nih cun kan lenglei zoh lo in kan chung lei a kan zohtu a si. Nihin Thawngṭhabia chungah Bawipa nih mitcaw pa a damter nak kan hmuh. Zeitin dah a damter hnga? A mit ah tlak a thuh i cun ‘va kal law na hmai kha vaa ṭawl’ tiah a ti. Cuticun Bawipa nih mitcaw pa cu damnak, khuahmuh khawhnak a pek ṭhan kha kan hmuh. Bawipa nih a fial bangin a dam lo mi pa zong nih a zulh, a tuah tikah damnak kha a hmuh taktak. Ceunak a hmuh khawh ṭhan. Hi thil sining kong kha farasi mi hna nih an hmuh tikah an khuaruah a har i ‘hi thil hi zeitin dah a si’ an ti. ‘Hi mipa hi thilhal ah a vak mi pa kha a si lo maw’ tiin an i ceih ve. 

Bawipa nih a zultu hna a thlah tik hna zongah ‘mi zaw damter khawhnak, a zeng mi hna kal ter ṭhan khawhnak, cun khuachia ṭha lo hna kha ṭhawl khawhnak nawl a pek hna zong kan hmuh. Catholic bupi kalpi ning le hruai ning zong ah Jesuh nih zultu hna rian a rak fial hna lio bang khan nihin ni tiang pehzulh in tuah lengmang, zulh leng mang a si. Mizaw damter nak hi (Exodus 15:26) “Keimah cu an damter tu hna Bawipa nan Pathian ka si” a ti. 

Zawtnak timi hi kan zoh tikah phun(3) in kan ṭhen khawh. (1)nak ah Physical illnes-pumsa dam lonak, 2(Psychological illness) lungthin dam lonak, le (3)nak (Spiritual illness) thlarau dam lonak tiin kan hmuh khawh. Hi dam lo nak hna hi minung hna nih kan ton lengmang mi dam lo nak hna an si. Hi dam lonak vialte hna hi Khrih Jesuh nih a damter han bangin a zultu hna zong cu thil tuah khawhnak thazang a pek ve hna. Jesuh nih cun sualnak ruangah dam lo nak a ingtuar mi hna zong kha a damter ṭhiamṭhiam ko hna. (Lk 5:20) ah “Ka kawi, na sual nak ngeihthiam na si cang” tiah a ti i a dam lo mi pa kha Jesuh nih damnak a pek. Cun a zeng mi pa zong kha a hawi le nih lang in an zawnh i inn cung in Jesuh sin an ṭhumh tikah khan zeitindah a damter tiah cun, a hawi le zumhnak in siseh, “nang cu na sualnak kan ngaihthiam cang” tiah a ti. Chikhat te ah mipa cu a tho ṭhan hi lunglawmhnak he Pathian a thangṭhat kha kan hmuh. 

Kannih hna zong Pathian sinin damnak kan hmuh tikah zeitin dah Pathian sinah lawmhnak bia kan chim ve tawn hna. A kan damter ṭhan tu Pathian sinah lawmhnak bia kan chim hrimhrim hi a herh. Cun, lunglawmhnak langhter nak caah kan nunnak hrimhrim in ‘sualnak lam, ṭhat lonak lam, Pathian duh lomi lam’ hna kha kan hrial ding hrimhrim a si. Bawipa nih damnak a pek tik hna ah tuah dingmi thil tete hi a chimh tawn hna zong kha kan hmuh khawh. A tuah tu hna zong nih damnak an hmuh taktak ve.

Dawtmi u le nau hna, nihin ah kan dam lonak hi zeidah an si timi kha hngalthiam in Bawipa sinah bochannak le zumhnak lungthin he panh hna u sih. Cun, damnak kan hmuh tik zongah Amah Pathian sinah lawmhnak bia chim ding kha daithlang hna hlah u sih. Bawipa umnak Biakinn zong kha va kal ding daithlang hna hlah u sih. Lunglawmhnak hi Bawipa fialmi rian, tuah ding hna kha kan tuah, kan zulh a si ah cun kan dam lo hna nak vialte in damnak taktak kan hmu zungzal ko lai. 

The post Jesuh Khrih cu kan Damnak a si first appeared on RVA Hakha Chin.

The post Jesuh Khrih cu kan Damnak a si appeared first on RVA Hakha Chin.

Pathian nih minung sinah aa phuan tikah minung holh le bia in a chim. Pathian bia hna hi minung bia in chim a si tikah minung holhning te khan a si dih. Zeicahtiah zungzal a hmunmi Pathian Bia cu minung cannak a vun lak tikah minung taktak ah a can bantuk kha a si ko.

Bible Thiang bia vialte chungin Pathian nih BIA fangkhatte lawng a chim. Cucu Fapa Khrih kha a si. (Heb. 1:1-3). Amah cu Pathian he a um i Pathian a si. (Jn. 1:1).

Mah ruangah hin Bupi nih Bible Thiang kha Bawipa Pum bantuk in a upat. Bawipa nih nunnak changreu kha zumtu hna sinah cat loin a pek zungzal hna, cu nunnak changreu (rawl) cu Pathian Bia le Khrih Pum cabuai pakhat in kan hmuh.

Cathiang I Thawkhumhnak Le Biatak

Pathian cu Cathiang ṭialtu a si. Cathiang chung i a ummi vialte hi Thiang Thlarau thawkhumhnak tangah ṭial a si dih.

A thiang kan Nu Bupi nih Lamkaltu hna chan i zumhnak kha zulh in Biakam Hlun le Biakam Thar chung i a ummi cauk hna kha a dihlak le a zapi tein Thiang Thlarau thawkhumh in ṭialmi an si i, Pathian a thiangmi an si dih tiah a pawm. Cuticun Bupi chungah i chanhchin a si. (Jn. 20:31, 2Tim. 3:16, 2Pet. 1:19-21, 3:15-16).

Pathian nih Cathiang ṭialtu minung hna kha thaw a khumh hna. Cathiang tuah awkah Pathian nih mi a cheu kha a thim hna i hi rianṭuan awkah a hman hna. An fimnak vialte kha a hman ter hna i anmah hmang in anmah chungin AMAH nih rian a ṭuan.

Thawkhumh mi cauk hna nih biatak kha an cawnpiak. Cuasicaah Cathiang ṭialtu hna nih an feh termi kha Thiangthlarau nih a fehter mi tiah zumh a si. Cathiang nih fekte, felte le palhnak loin Pathian a kan khamhnak biatak kha a kan cawnpiak ti kha kan zumh.

Cu lawng si loin Khrih zumhnak cu “Cauk biaknak Phung” a si lo. Caṭial men, a holh kho lomi phung zong a si lo. Sihmanhsehlaw minung a cangmi le a nungmi Pathian “BIA” biaknak phung a si. (St. Bernard). Cathiang hi cathi a si lo, a nungmi Pathian, a hmun zungzal mi BIA a simi Khrih nih Thiang Thlarau thawngin Cathiang Bia theihthiam awkah kan lung innka kha a hun. (Lk. 24:45).

Thiang Thlarau Cathiang Sullam Phuangtu

Cathiang chungin Pathian nih minung sinah minung nun ningin a chimmi bia kha hmaan tein a sullam phuan awk caah ca reltu nih caṭialtu hna i an ṭial hnawhchan mi le an bia in Pathian hngalh ter a kan duhmi kha hngalh a hau.

Cathiang ṭialtu hna i tinhnak kha hmuh khawh awk ah a reltu hna nih kha caan lioah an hmanmi phung le bia an chimning le an phungchim ning hna kha tuaktan dih a hau. Zeitintiah thil umtuning cu, biatak hi caan le kum a phunphun ah khan phun dangdang in chuahpi le chimrel a rak sit awn. Profet bia in ṭialmi, hla aw in ṭialmi le a dang caṭial ningin ṭialmi hna, tiah an rak um.

Sihmanhsehlaw Cathiang cu thawkhumhmi a si caah hmaan tein a sullam phuannak hnga caah a herh ngaingai mi thil pakhat a um rih. Mah lo cun Cathiang cu cathi a si hnga. Cathiang cu Thiangthlarau ceunak chung khan rel in cu ceunak chung cun a sullam phuan awk kha a si.

Voihnihnak Vatican Council nih Bible Thiang kha Thiangthlarau duhning tein phuan khawh awkah lam pathum a kan sawh piak.

1. Cathiang a dihlak i a chungkhumh bia pumkhat a sinak philh lo ding. Bible cauk hna cu i dang cio leng hmanh hnasehlaw Pathian tinhnak ah pumkhat an si i, Khrih cu a laifang le a thinlung a si. (Lk. 24:25-27, 44-46).

2. Cathiang kha a nungmi Bupi phungbia chungin rel awk a si. Khrihfa pupa hna an chim ning cun, Cathiang hi cauk chungah ṭialmi nak in Bupi lungthin chungah tiah a si deuh zeicahtiah Bupi nih phungbia chungah a nungmi Pathian bia kha a ken i Cathiang kha sullam phuannak a petu cu Thiangthlarau a si, tiah a ti.

3. Zumhnak tuaktannak kha philh lo awk a si. (Rom. 12:6). Zumhnak tuaktan kan timi cu zumhnak kong biatak hna hi anmah le anmah lakah le biaphuan tinhnak dihlak chungah aa ruang lai ti kha a si.

The post BIBLE THIANG first appeared on RVA Hakha Chin.

The post BIBLE THIANG appeared first on RVA Hakha Chin.

Nihin Psalm 51 :16-17; Luk 18:9-14 chungin “Tangdor mi nun ngeih” timi in thazang la hna u sih. နှိမ့်ချခြင်းကို နိုင်အောင်သင်ယူပါ။ နှိမ့်ချခြင်းသည် ပါရမီအားလုံး၏မိခင်ဖြစ်သည်။

 Vancung khua cu mitor aa dor mi hna inn a si. Tordornak cu veel ngeihnak innka hunnak a si. Lk 23:39-43 ah vailam ah an thlai ve hna mi misual pahnih hna kong kan hmuh. Pakhat nih cun Jesuh cu a nihsawh i ‘Nangmah le nangmah i khamh law kannih zong kan khamh ve’ a ti. A dang pakhat nih a mawhchiat: “Pathian na ṭih lo maw, kannih cu kan tuahmi ruangah kan hmuh mi a si” a ti. “A nih hi cu ṭhat lonak zeihmah a tuah lo, tiah a ti. Jesuh cu a thawh i ‘Siangpahrang in na rat tikah ka philh hlah’ tiah a ti. Jesuh nih cun a thawh i ‘nihin Paradise ah keimah sinah na um lai tiah a ti.” Mifir pa nih zungzal nunnak a hmuh nak cu a rain ṭuannak a si lo. Tordor nun a ngeih ruangah a si. Bawipa cu sual aa ngaichih mi hna le mi tor ah aa dor mi hna sinah a um. Cucaah vancung khua cu tangdor mi hna khua a si tiah a ti. 

Mat 18:4 ah “Vancung pennak chungah a nganbik cu mitor ah aa dor mi a si” tiah a ti. Philipi 2:5-9 ah ‘Vailam tahnak cu toidornak in a ra mi a si. Mi tor aa dor i nawlngeihnak lam kha thih tiangin a zulh’ a ti. Cucaah, vailam tahnak cu toidornak in a ra mi a si caah vailam cung i thahmi Jesuh a zulmi vialte cu toidornak lungthin a ngeimi kan si. Kan biakmi Pathian hi zeibantuk Pathian dah a si? Toidor mi, nawl a ngai mi a si timi hi a Biathiang ah kan hmuh. Toidor lungthin ngeih ding hi a kan cawnpiak. 

Nihin kan relmi Psalm 51:16-17 chungah “Raithawinak le khangh thawinak hi na duhmi a si lo. Na duhmi cu toidornak le nawl ngaih nak a si” timi kha kan hmuh. 

Nihin kan relmi Luk 18:9-14  chungah farasi pa le ngunkhuai khawl pa kong kan hmuh. Farasi Khrihfa maw kan si; ngun khawikawl bantuk Khrihfa dah kan si? “Amah le amah aa nganter mi cu ṭhumh an si lai i mi toi aa dormi cu mi ngan ah ser an si lai” tiah a ti. Bawipa cu sual aa ngaichihmi hna le mi toi aa dormi hna sinah a um. “Ngun khuaikhawl tu pa cu van lei hmah zoh ngam loin a ṭang aa cumh i ‘Maw Pathian, kei mi sual cungah hin zangfahnak ngei ko’ tiah a ti. Farasi pa kha si loin misual pa tu kha a sual ngaihthiam in inn ah a ṭin mi a si. “Amah le amah aa nganter mi cu ṭhumh an si lai i mi toi ah aa dormi cu mi ngan ah ser an si lai” tiah a ti. Ngun khuaikhawltu pa bantukin, tangdor nun ngei u sih. Maṭhew 18:4 ah “Vancung Pennak chungah a ngan bik cu mi toi aa dor mi a si” tiah a ti. Farasi pa bantukin ‘keimah’ timi lungput na ngeih chung vialte cu na chung in Pathian sunparnak a lang kho lai lo. Zeicah tiah Pathian cu mi toidor mi hna sinah a um timi hi nihin Thawngṭhabia nih a kan cawnpiak. 

Vancung khua cu mi toi aa dor mi hna khua a si. Toidornak cu veelngeihnak innka hunnak tawhfung a si. 

The post Tangdor mi nun ngeih first appeared on RVA Hakha Chin.

The post Tangdor mi nun ngeih appeared first on RVA Hakha Chin.

Minung cu vawlei cung i vawlei chungchuak thilri hna cungah hman dingin ṭuanvo a ngeih bantuk in, a dang thilnung saram hna zong Pathian hmai ah man an ngeih cionak kong kha kan fehter a hau lai.

Thilnung saram vialte hna cu anmah le nunning in an umnak menmen in Pathian kha an thangṭhat i, Bawipa ṭhawnnak kha an langhter cio. Bawipa Pathian cu a sermi nunnak ngei thil vialte kha a zoh i a lung aa lawm. (Ps. 104:31).

Thilnung hna lakah a hleice mi minung huham le theih hngalhnak a ngeimi minung hna cu Pathian sermi thilnung saram vialte la kokek he pehtlai mi nunphung upadi hna kha a upat lai. A ruang cu, Pathian nih hin vawlei pumpi kha a nganmi thluak fimnak in a timhtuah i a ser hna caah a si. (Proverb. 3:19).

Kannih chan chungah a dang thilnung saram vialte hna cu man a ngeih lo bantuk in, mi nih duhning paoh in hman khawh a si bantuk in, minung ṭhathnemnak caah hman khawh dingin minung kut tangah an umnak kong, Bupi lei vasi ahcun zeitik caan hmanh ah cawnpiaknak a ngei lo. Germany ram i Bishop pawl nih a dang thilnung saram hna kong he pehtlaih in cawnpiaknak ah saram hna i minung caah hmanmi thilri hna an simi nakin saram hna nunnak dirhmun kha papek in ruah aa tlak tiah a cawnpiak.

Ngakchia hna kha Biaknak lei cawnpiaknak kong a cawnpiaktu Pathian bia cawnnak cauk (no. 339) ah ningcang lo minung kha luantuk in a laifang ah a chiami zumhnak hna kha fiangfai tein, fakpi in a mawhchiat i a soisel.

Thilnung saram kip cu a hleikhun mi ṭhatnak le tlin cikceknak kha an ngei cio. Saram phuntling in saram kip kha Pathian nih ṭha tein khua a ruah hnuah ser dingin bia a chahmi a si i saram kip cu Pathian i tahchunh khawh a si lomi fimnak thluak le ṭhatnak hna kha anmah le umtu ning cio in an cerh ṭhan cio.

Minung hna cu thilnung saram kip cungah a fiang langmi ṭhatnak kha upat in saram hna kha ningcanglo piin mah ṭhathnemnak caah hmanmi hna kha hrial awk a si lai.

Sualnak ṭhatlonak hna ruangah Pathian le minung hawikomhnak, Minung khat le khat hawikomhnak, minung le pawngkam hawikomhnak phunthum ning tein a rawhnak

Bible thiang chungah a langhter mi Kain le Abel hna kong kan relnak in Kain cu nahchuahnak lungthin ruangah amah nau cungah dinfel lonak kha a rak tuah. Hi konglam cu, cun Kain le Pathian karlak ah hawikomhnak kha a rawhter i, amah nh ṭhawlnak a ingmi vawleipi le Kain hna karlak zongah pehtlaihnak a rak hrawhter.

Hi kong cu Pathian le Kain karlak an chimmi bia ah a lang. Pathian nih Kain kha na nau tah khoika dah a um tiah a hal i keimah zeihmanh ka thei lo, tiah a rak leh.

Pathian a halpeh ṭhan tikah khan “nang zei thil ṭhalo dah na uah? Na naupa thisen nih khan vawlei in a ka auh lengmang ko; nangmah cu chiatserhna sic ang i hi hmun in ṭhawl na si lai” (Gen. 4:9-11).

Kannih vialte cu kanmah he naihniam mi kan innpa hna kha ṭha tein kan ralring lai i, annih bawmhchanh awk ṭuanvo kan ngei ko nain midang hna he hawikom ser awk le annih he chiahmi hawikomhnak kha pehzulh in kilven dingmi ṭuanvo hna kha zeiah kan rel lo caah kan nunnak chung i pum le lungthin fonh in rianṭuannak k ha a rawhter i minung khat le khat hawikomhnak, Pathian he chiahmi hawikomhnak le pawngkam kokek cungah chiah hnga dingmi hawikomhnak vialte kha a rawhter dih.

Hi hawikomhnak vialte zeiah an rel lo cio tikah, vawlei cungah ningcangnak a um lo tikah mah nunnak ca zong thinphang lungrethei a sinak kong kha Bible Thiang in a langhter.

Noah kong a chimnak ah minung hna cu Pathian nih a kan halmi ningcangte sinak le daihnak caah rianṭuan awk kha zungzal an tlolh lengmang caah minung chungkhar kha ka hrawh dih lai, tiah an ra ṭhih hna. Zeicahtiah vawlei pumpi hi minung nih buarm ṭhihphaih sualnak hna in a khah caah saram hna hmanh kha hrawh dingin bia ka khiah cang. (Gen. 6:13).

Vawlei cung thilnung saram vialte cu khat le khat pehzulh tein an i pehtlai di hi mah le nunnak caah kokek pawngkam he komhnak a ṭhatnak ding caah zuam in rianṭuannak cu khat le khat unau ṭafar bantuk in daw tein um cionak, ningcangnak, minung khat le khat dingfel tein umnak tiah tuchan minung hna i an duh herhnak kha hlan pupa hna nih ṭha tein an theihfiannak kong kha hlan tuanbia hna ah lem a cangmi sullam hna in a langhter.

The post KOKEK PAWNGKAM CUNGAH MINUNG NIH TUAH DINGMI HNA first appeared on RVA Hakha Chin.

The post KOKEK PAWNGKAM CUNGAH MINUNG NIH TUAH DINGMI HNA appeared first on RVA Hakha Chin.