Keimah kaa thleng cang. Nikum ah kuak ka zu. Tukum hi zu-zureu ka ding. Hmaikum ah kaa thleng lai. Bing ka dawp lai. Khi bantuk phun cu karhcho thlennak tiah tikhawh a si lo. Uktu ngeilo mi thlennak a si.

            Budhah nih kan nunnak i a chia bikmi ral cu uktu ngei lomi ruahnak asi, tiah a ti bangin ruahnak lawnlawngin biafang a ra chuak i, cu biafang hna in tuahsernak hna a ra chuak. Khi tuahsernak a voitampi ahcun sining ziaza a cang kha na theih lai.

            Keimah kha upa pakhat nih a ka cawnpiak mite a um. Cu biafang cu ka caah man khiah khawh lomi biafang a si ka ti ahcun ka palh lai lo. Cu mipanih a ka cawn piak mibia cu ca na thiam lo i cataang na ngei lo, boih (degree) na hmuh lo zongah na lungrethei hlh; cauk tampi in rel; midangnak hleih (lonh) na duh ahcun, hngalh na duhcun, thiam na duh ahcun cauk le ca hna tampi in rel hna tiah a ka cah. Asi, a hman ko. Ca le cauk hna kan relnak thawngin khuaruah hmuhtheihnak a kau deuh tiah keimah ka cohlan. Ruahnak a tam pin ah theih hngalhnak, thiamnak ziaza, sining ziaza zong aa thleng.

            “Ca ah fimnak a um” an ti bang, cauk le cahna kan rel ahcu ruahnak le hmuhnak aa thleng kho. Cauk le ca a tlaihchan mi paoh cu cataang fimnak thiam hna hlh hmanh sehlaw, tangka an rum lo hmanh ah ruahnak le hmuh nak an sifak bal lai lo. Kan nunchung ah kan thluak tlau hmanhsehlaw ruahnak a tlau lo ding a biapi ngai. Ca a rel mi le rel lomi an biachim aa khat lai lo. Umtu ningcang, hoikomhning cang zong aa dang. Carelmi minung, carelmi miphun, carelmi ram cu chan he tlakin an karhcho i ṭhanchomi an si kha kan hmuh hna lai.

            Arab cauk dawr hna cu zan dawr khar tikah dawr khawmh fim loin an chiah ko. Annih an bia ning in;            Carel tu nih a fir lo

                   Mifir nih ca an rel lo.

          Hi bia-holh hi Arab rammi hna ruahnak aa thlennak i hmelchunhnak kha a zoh chunhmi a si kha hngalh khawh a si.

            Khuaruah nak lei fim thiam pakhat i “zeizong te hi aa thleng peng” a timi ningin, nihin kan Vawlei pei cu aa thleng zungzal. Cu thlennak upadi he hmunkhat in minung ruahnak, khua khannak, ruahdap-zumhnak hna zong karhcho in aa thleng i, thinlung put hna zong chan he tlak in duhsah duhsah in ṭhangcho in aa thlen mi kha mithmuh a si ko.    

            Tahchunhnak kan chim ahcun; hlanlio piah minung hna cu ca hna an ṭial tikah lungpher tlap hna kha an rak hmang i phawrh nak ah harnak a um caah “Unghnah” hna kha airawlhin an vak hman. An lungtlin rih lo caah pehzulhin a thar ser, hneksaknak hna an tuah hnu ah, thir ca ṭialnak seh (type-writer) hna hmangin a pum i a dawh deuh mi cafang, ca hna kha an rak hman. Atuah Computer in mah duhmi pungsan, a hmetngan hna kha fawi tein thlenremh in hman khawh a si pin ah Vawleicung nitlak lei kan in an khumh (kuat) mi ca kha Vawleicung nichuah lei kam i a ummi hna nih zn rel khawh tiang in a ṭhangcho i aa thlen kha kan hmuh.

            Cu ṭhangcho i aa thlennak in kan hmuh mi a miak theipar hna cu chim zongah a dongh khawh lailo hleiah ṭhatlonak zong chim cawk lo a sive. Zeicah tiah cun, nihin vawlei cungmi tamnak cu Vawlei thil thlennak lawng an lung a thawh i thlarau kongkau ah daithlang in an hnon. Mi pakhat si le cangka in thlarau le pum cu hmunkhat in a um cangmi a si. Cucaah Pum ca i Vawlei thilri cu a biapit bantuk in thlarau caah hmailei chan ṭhatnak ca zong tuah ding a biapi ngai ve. Cuti kan tuah lawnglawng ah hi vawlei ahum a nuam lai i hmailei nunnak ca zong ṭuan ding a si. Zeicatiah cun Vawlei nunnak timi cu chikhat lawng a si i zungzal nunnak a si mi hmai lei chan ṭhatnak kha nifate kan nun lamthluan ah kan kawl awk a si.

            Mithiang, a thiangmi minung hna paoh nih a luan cia caan timi an ngeih bantukin misual pakhat cio zongnih hmailei caan timi ngeih zungzal a si ve.

            Saul in Paul a rak cang mi St. Pual i nunning kha kan zoh si cun, a ruahnak pakhat kha a rak thlen khawh ruangah Vawlei khua zakip ah aa ṭhekzamh mi, Vawlei mi hna kha thlarau kongah ceu a rak van piak khawh hna i mitampi conglawmhnak kha nihin tianf a hmuh i a mah hmai lei nunnak ca zongah eiawk riahcaw a zaceo ding a rak zuam kho. Cucaah mi pakhat teinak a hmuh dingah ruahnak thlen khawhnak cu a biapi ngaimi a si. Cuve bangin, “Ka tuah bal lomi sualnak a um lo tluk a si” tiah a rak chimmi st. Augustine zong a nu St.Monica i catlo thlacam piak nak thawng in muihnak in ceunak, chiatnakin ṭhatnak ah a rak thlen piak khawh. Nihin tiang Bupi ah zohchunh awktlak tawhfung sinak in a min a langh.

            “Pakhatkhat kha a si ning tein kan cohlan khawh lawngah, kha thil kha thlen khawhnak kan ngeih khawh lai” timi Canon nih a chim bang kannih ah a cangmi ṭhatnak, ṭhatlonak hnu kha a sining tein kan cohlan khawh lawnglawngah mah pumpak kha kan i thleng khawh lai. Cucaah mah pumpak ka thleng lai vun ti ahcun mah pumpak lawng nih biapi bik fidi pa/nu a si. Dinnak cu zeitluk in a ṭhat hmanh mah pumpak hrimhrim nih thlen duhnak lungthin ngeih lo ahcun lungpang hna lakah a tla mi thlaici bantuk in pakpalawng menmen a si ko lai.

             Cucaah dawtnak ngeih lo hunghah mi, keimah timi ruahnak, lungpuam ruamkainak hna kha ṭhial i upat awk tlak athiangmi dinnak Bible bia hna kha thinlung ah sawm i nikhat phunkhat duhsah tien thlen khawh kan zuam hna lai. Cu pinah Pathian sin ah zong na chung thinlung ah a thiang mi lunghtin kha a serpial i a fekm lungthin khumpiak ding ṭhawnnak huham kha hal in a ṭhami lungput he i tinhning in tuah i um awk a tlak mi a si. Cuti a si lawng ah lam thluangthluan ah Pangpar a rak char i lam donghnak ah duhmi Pangpar kual a hmuh mi bantukin, aa thleng i a ṭhangcho lio mi chan he tlak in thlen hnu ah nihin nunnak ah a nuam i a hmai lei caan nunnak ah zungzal nunnuamh nak kha pelloin kan hmuh khawh te lai.

Alettu:             Norbert Ca Ling (OSC)

Hakha RVA/30 June 2023.

The post A KARHCHOMI THLENNAK first appeared on RVA Hakha Chin.

The post A KARHCHOMI THLENNAK appeared first on RVA Hakha Chin.

9. Lakfa, lenfa

Tlangval pakhat nih asiloah nupi ngei cia pa nih innlak ngaknu sinah fa a hrin i a nu kha a ṭhit duh lo ahcun ṭhit loin um khawh a si ko. Mah he an hrinmi fa kha pa a si i, a nupitak he fapa an ngeih lo ahcun mah fapa kha a tlanh khawh. Tlanh kan timi cu arsathah le phunthawh man kha chim duhmi a si. Nute a si zongah cu bantuk ṭhiamṭhiam in a tlanh lai i amah fa ah aa chiah khawh ṭhiam. Mah lenfa i hrinmi fa cu a tlanh lo ahcun a pi le a pu fa ah a cang ko lai.

Cucaah Lai ngaknu a cuza cang ni cu fim tein nun le khuasak an i zuam. A ṭhi hnga lomi pa kha fim tein hrial an rak i zuam tawn. Zeicah kan ti ahcun nu cu pa tang i rak chiahmi an si caah hi bantuk caan an ton zongah ngaihchia le hacangrial in an nun an hman tawn. Hi lengah hi bantukin lakfa a hringmi cu ṭale pa nih siseh, khuapi le mi nih siseh, nautat le zawmhtaih in an zohchuk tawn hna. Va ṭha an tong kho ti lo.

10. Kir le mak  

Kir timi hi nu nih a va kha a phunphun ruangah hi pa he cun kan nunchung ruakfim in khua kan sa kho lai lo tiah aa ruah ciammam hnu ah a ṭa le a pa a fuhṭhan hna kha a si.

A va hi zu a din lengmang ruangah siseh, rianṭuan le khaitinh a tuaktan lomi pa a si ah siseh, a va nih a velh lengmang ruangah siseh, a kirtaak khawh ko. Hi bantukin nu nih aa ruah ciammam hnu ah a kir a si ahcun man vialte kha an khirh dih lai. Asinain hi bantukin man an khirh tikah pa le fa an karlak ah an um ahcun chaw dang vialte kha a kir lai nain phunthawh cu a kir lai lo.

Hi bantuk ṭhiamṭhiam in kan Lai nunphung ahhin kir le mak hi, fawi tein a ruat mi hna caah cun a fawi ko nain, harpi in a ruat mi hna caah cun thil har ngai a si ko. Cucaah a va nih an innchung tang an khuasak a phunphun a ruah i a lung a tlin khawh lo ruangah siseh, a nupi nih a va cung in pa aa duh ah siseh, an thinlung an i ton khawh ti lo ahcun a mak khawh ko. Pa nih, ‘kan maak’ tiah bia kaa khat in tlam a tling kho mi a si ko.                                  

Hi bantuk caan ah nu caah ngeihvo (right) an ngeih ve mi cu sualpalhnak nganpi an ngei lo nain a va nih sikvelh, zu-din sa-ei, namneh in nupi cungah lungtling loin khuasa i a um ahcun raltin pek canah a ṭa le a pa inn ah a thin rolhnak ah khua a tli ko lai. Hi bantukin khua a tlik tikah a chungkhat rualchan cingla manco vialte an i tong lai i mah kong he pehtlai in lung i tonnak an ngei lai. Cu tikah an fanu nih sualnak a ngeih ṭung lo ahcun man an hren ko lai. A va unau zong nih an nupi cu a va cungah sualnak a ngei ṭung lo nain hi bantukin khua a tlik ahcun an kawh-auh vel ai. Hnatlaknak in an kawh-auh khawh ahcun a va inn ah an ṭinpi khawh ko. A duh ahcun a va nih sahringthi a rak luanh khawh ko.

Zeidang si ṭung lo, namneh in velhvuak ruang ti bantuk, din-ei i ṭuan tinh lo i um ti bantuk ruangah a si ko i a zia aa ṭhinh hlei lo ruangah khua a tlik ahcun a nu le a pa nih a va kha kawh-auhnak nithla an tuk lai. An nituk tiangah a va nih a hruaihlam lo ahcun a nu le a pa nih an muikhumh lai. Muikhumh timi cu a va nih a mak caah nihin thawkin ngaknu a si cang tinak caah thawngthanhnak a si i a duh ahcun va dang a ngei kho ṭhan cang.

 The (Thor) nih phundang thil an ngeihmi cu Pa nih a nupi kha a mak ahcun man a manh mi vialte a sungh dih lengah an nupa an ṭuan, an kawlhawl mi thilri vialte zong kha a pekchih dih lawngah a mak khawh.

Nu nih a va kha kir taak a duh ahcun a va nih a manh mi chawva vialte a khrih hnu lawngah a kir kho. Hi bantuk phung an ngeih ruangah an i ṭhit-umh lioah upa nih zapi theih tein mi zapi hmai ah chaw le va an i manmi kha an chim, an thanh hna. 

11. Mak a tlamtlinnak

Laimi nih nupi kan ṭhit tikah fakpi in kan i ruah hnu ah nupi kan ṭhit bantukin nu zong nih fakpi in khua an ruah hnu ah an kan vat ve. Hi bantukin mak caan a hung phanh lai tik zongah khuaruah cikcek hnu lawngah mak a si ve. Cu lo ahcun nu le pa i tonnak hi ngakchia inntelenh, lenhthil ham bantuk a si hnga. Hi bantukin nupi he ṭhencheu dingin caan a hung chuah tikah mak tlamtlinnak cu phunhnih a um.

A pakhatnak cu a nupi nih ni fatin a kuttlaih a tuha le a sei kha, a va nih a pe ki ‘kan maak’ a ti ahcun a tlingmi maknak a si.

A pahnihnak cu mak timi bia a chim lai zanlei ah zanriah kha buh le sa an tuah. Cucu ‘ṭianbuh serh’ an ti. Lo in an tlung i zanriah kha khim tein an ei hnu ah, a sei le a kuttlaih tuhmui a pe ki ‘kan maak’ tiah a chim ahcun mak a tlamtling ko.

Kir le mak kong he pehtlai in Head nih a rak ṭial ning ah hitihin a fainter.

Pa nih a nut (impotent) ruangah i ṭhen a si ahcun pa cu man a sung dih lai. Puman manh le arsa a thah rih lo ahcun a that ti lai lo.

Cozah nih Lairam an pen hlan ahcun pa nih, va ngei ciami nupi kha a tlaihhrem, a sualpi ahcun, a sualpi tu pa kha nu i a ṭa le pale nih an nawn men ko lai.

Va ngei cia nu nih a va cung in pa aa duh ahcun a man cia chaw vialte kha a rulh dih lengah a va nih a nupi kha a hnar le a hnakhaw hna kauh in a lehrulh men ko lai.

A va nih hri le hreng saupi a in (thong a thlak) ahcun a nupi a kir kho ko. Asilole va dang a ngei kho. Man kong i ceih in a kir kho ko.

A va asiloah a nupi nih thinghmui hma a in ruangah an i ṭhen ahcun man a kir ti lai lo i manba zong an pe ti lai lo. Pa nih hi bantuk hma a in ruangah a nupi nih a kal taak ahcun man a kir lai lo.

A nupi nih a va sinah a um duh ti lo i chimhrelh awk a ṭhat ti lo ahcun man an khirh lai i a kir ko lai.

A nupi nih zu a rit lioah pa aa duh i a va nih a ngaihthiam khawh ko ahcun ṭhen loin an um kho ṭhan ko. Cu bantuk caan ah a va nih a ngaihthiam khawh ahcun a nupi chungle nih a nupi i a sualnak le a ningzahnak thianhnak caah sa an thah lai i a sa cu khuami vialte thawngtheihnak ah tlang an zam lai.

Kan Laiphung ah va ngeicia nu nih a thli tein pa i duh khawh a si lo. A thli tein pa aa duh ziar i chim loin a um ahcun vale thihnak a si. Cucaah va ngeicia nu nih pa aa duh sual a si ahcun a sual le cangka in a va kha ihpi ti loin a ṭa le a pa inn a fuk lai i a chimh hna lai. Vale nih pasualkuai kongah ngaihthiam hi a um lo ti tluk a si. Zicahtiah thihnak, chantawinak a si ruangah a si i ahohmanh nih chantawi cu an duh cio lo.

Head nih a ṭialmi nih hin hmanthlak bantukin a tanglei ah a vun fianh hna.

Sangtechung That Cin nih an nu a mak i midang a ṭhit. A ṭhit tharmi cu a makṭhan i hmasa an nu cia kha a ṭhitṭhan. Cucaah manpi tluk in hmaitlam ah siapi a manhṭhan hna.

Sangtechung Lian Mo nih a nupi cu a vel hi a nupi cu a ṭa Ṭial Ling inn ah khua a tli. A auh tikah a ṭa Ṭial Ling cu hmaitlam caah siapi a manh. Lian Mo nihcun a sikṭhuat ṭhan hoi i khua a tli ṭhan. An au len nain a nupi cu a kal duh ti lo nain a ṭa nihcun a fial tuk caah a va inn cu a tinh ṭhan. Lian Mo nihcun hmaitlam a liam ṭhan i Ṭial Ling nih cun cawtum in sahringthi a luanh ve.

Sangte Pa Awi nih a nupi cu atu le atu a velh lengmang i, a ṭa, pa nih an hnuh hnu ah mantlau an hauh. A ṭa, pa inn a phanh hlan ah Pa Awi nih manpi he aa tlukmi a manh hna i an ṭha.

Khenglawt chungphun Tluang Er nih Sangpi No Hngel cu a ṭhit i ngol hngal loin a nupi cu a velh lengmang. Cucaah a chungle sinah a zaamtaak. A chungle nih mantlau le a dang man a tangmi vialte kha manh an hauh i kumkhat ni an tuk. An nituk a tlin tikah a va nih a hlam hlei lo caah a nu le a pa nih muikhumh asiloah thlathlauh an timh. Bawi le tlang hmai i biaceihnak an in tikah, bawitlang nih, ‘Hi bantuk cu thlaruk lawng nituk phung a si’ tiah an chah. Tluang Er nih cun a nituk a luan caah mak ah a cang. Cucaah a nu le a pa nih an fanu cu an thlathlauh.

Dongva khua mi Kawi Hmun nih Sangte fanu Ret Te a ṭhit i kum nga chung khua an sa ṭi. Mah khua an sak chungah cun man vialte cu an tlinh dih. An i umh tlawmpal ah an pa cu a nu ai. Aa bolsan lengmang ko nain a ṭha kho hlei ti lo i a nut hnu kum nga ahcun a nupi cu mak ah a tla. A chaw cu a sung dih ko.

Lunghnam pa nih Nabual Ni Lawng a ṭhit. Ni Lawng cu zu a rit lioah pa nih an sualpi ai. A va nih a ngaihthiam caah a ṭa, a pa nih hmaitlam ah sia an thah. A va a unau nih sia le vok in an rak muikhumh.

Acozah an kai hlan ah Khuabe Ram Khar nih a nupi Tawk Iang cu, a cung in pa aa duh caah a hnakhaw a kauh (slit).

The post Lai Nunphung, Tthit-umhnak Phungphai first appeared on RVA Hakha Chin.

The post Lai Nunphung, Tthit-umhnak Phungphai appeared first on RVA Hakha Chin.

4.Innkai Chiah

Tlangval nih ngaknu a ngeih i ṭhit a duh ahcun a nu le a pa nih lamkal an fial hna i nu inn ah an kal tawn. Cu ngaknu hamnak caah cun chiahmi kha phunthawh he aa tiat caah siapi in pifa tiang asiloah nulei nih an hauhmi thil chawva, tangka zong chiah khawh a si ṭhiamṭhiam.

Hnatla cia a simi ngaknu cu midang nih lenkai le helhhumh a um ti lo. Zeicahtiah mi nupi ah ruah a si cang lengah an tuah mi biakamnak innkai an chiahmi kha biapi ah an ruahpiak cio hna i a hrawkhraltu nih siapi an liam lai kha an ṭih cio. Hi lengah mi nu le va ṭangṭhentu si lai kha an duh cio lo.

Hakha khua Sangpi bawi Rev. Mang Kio fanu Ngun Ci cu Sakta khuami Sawmhal bawi Pu Ṭial Hmung fapa Ram Luai caah innkai an chiah. Hi innkai an chiahnak kong he pehtlai in Pu Lai Len nih amah Pi Ngun Ci (Van Hmung nu) a va hal i a rak leh ningin.

“Kan Pa caah 1968 kum ah an kan hal i innkai Ks. 3000 an chiah. 1969 kum ah kan i um i ka pa cu pastor a si caah man a hau ti lo. Inn 8 tho ding kan si i an donh hna caah inn 4 lawng an tho. Innpi, ṭa ah Pu Uk Mang (Sung Ṭial pa), pu ah Khuathar Mang Hlei, ni ah Khua Peng nu (Mrs. Kawm Bih) an si, arsa an thah dih cio hna. Innkai kan khirh ve ti hna lo”.

Dongva khuami Pu Ni Khar nih Phaipha khuami Pu Ding Lian fanu kha a fapa caah innkai a chiah. Asinain nulei nih biakam leng an lonh caah Pu Ni Khar cu Pu Ding Lian nih siapi le pumṭek pahnih a khirh lengah leetman ah siapi a liamh.

A cunglei ah kan ṭialmi innkai timi hi phunthawh he aa tiami a si i siate le pumṭek pahnih in siapi, pifa tiang an chiah tawn. Cu lengah thil, hlawn le phaisa zong an kut cungah an humh tawn hna.

Nupi hal tikah khual le lai i hal ahcun innkai an chiah i lai le lai i umh ahcun a um lo. Pa nih a leet ahcun a sung lai i nu nih aa leet ahcun siapi a liam ve lai. Man i man sullam cu nu nih kir ngam hna hlah seh tinak caah a si ko. Hla hmanh ah pei; Ka man siate aw ṭ hang lirli law tivaral khua baan in, kirning law ka ti ah ka ṭ ate maw mi sal lei tla lai.

5.Fanh le Dawi

Hringtu nu le pa nih a rak haltu hna mui le sam, zia le za, a nunnawl, a thlawhṭuan, an khuasak tintuk zoh in nupi fate cawmhlawm kho dingah an hmuh hna i an cohlan mi hna cu an fanule nih al hi a rak um tuk lo. Asinain nu le pa nih fanule lungthin zoh loin palei ngeih le chiah, chaw le va zaangram ah fanu le an duh na loin til, ben le hnek in vatter hi a um tawn. Cucaah chaw mitthit ruangah fanu le thilben in vatter fial cu, fanule zuarh a si lengah; man hna hi kanmah kilhkamhtu si ti loin zuarchaw ah kan hman tawn. Cu ruangah atu mino nih man hi a ṭha lo tiah a doh in an dohnak zong hi a si.

Cu bantuk caan a phak tikah fanule nih duhmi dang sinah tlik le zam a chuah le fanh le dawi a chuahnak a si fawn. Cu tikah, a ti kho le fanu zawn a ruatmi an si ahcun; palei zong nih fanu kha an hnatlakmi a si ve ko ahcun; a rat zan ah muikhumh loin a thaizing tein an kaphnih nu le pa hna kha an i hmutong i arsathah he fonhtonh a um tawn.

Hi bantuk fanh le dawi a um tikah palei nih umpi awk i an timh ahcun; khua khat an si ahcun a thaizing he aa nai bikmi ni ah a nu le a pa kha mi i sawm in an va chawnhbiak hna. Khual an si belte ah a rat zarh leng lonh loin a semnak nu le pa sinah mi i sawm in ar an i put i an va chawnhbiak hna.

Hi bantuk caan ah a fantu ṭa, pa nih a fanhmi kha an duh lo a si ahcun an farnu kha a ban in an i hnuh i an inn ah an i ṭinpi khawh. Inn an phak tikah biatak tein an chungkhat he chimhhrinnak an ngeih tawn hna.

Hi bantuk a si lo ahcun ngaknu nih tlangval a fanh zan ah sahringthi luanh in an rak umpi i a hnu ah ṭhit-umhnak an tuahpiak hna. Nu cheukhat pawl nih anmah lung kha i rinh i tlangvalpa nih a ka umpi ṭung lai lo ti kha ruat hleng loin, mah duh rinh in tlangval a dawi le a fanh tikah; Palei nih umpi an tim lem lo nain vanni tin lai lo ruah ah rak muikhumh zong a um kho ve. Pa nih nu kha a duh lo le a umpi lo tikah nu cu a duh tik poah ah a umkal kho ṭ han.

Hi ve bantukin nulei nih an fanu nih a fanh dawimi tlangvalpa kha an hnatlak lo ahcun a ṭa, a pa nih hnuh le dawh zong a um ve.

Pa zong nih ngaknu pakhat kha a duh ko nain zeite he a ṭhutto lo ahcun arsate aa zuat i a zat tikah arsalang he (lang in arsa an i put i ti duhnak) nungak kha an luh hnawh ve ko. Cucu fanh, fuh a si ve.

Hakha Sangpichung Yongte an timi nih Sangpichung Nung Hmung inn ah nupi chun si awk in a fanh tikah arsa an rak thah, man cheukhat zong an rak man i an umpi ve.

Hakha, Kodawn sang i Thlaceuchung fanu Sai Doi nih Hluan Sang cu a fanh i thlahnih khat a um. Asinain Hluan Sang nih muikhumh le a dang thahnak a tuahpiak duh lo caah Sai Doi cu a kirṭhan.

6.Ben, Fial

Nu hi a cutzat hlan in mah chung i pehtlaihnak, i philh thlau lonak ah tiah hmet tein i kharh i ham hi a um tawn. Cu bantukin an i kharh, ham i nu nih a cutzat tikah a rak hamtu tlangval kha a duh lo nain, nu le pa bia al sian lo ah, i hnek le vat a um tawn. Cheukhat cu nu le pa an ṭihzah hna i bia an al ngam hna lo caah an thih hlan a va sinah lung nuam lo buin khua a sami zong an um ve. Cheukhat nih tlangvalpa i a chawva ruah ah chawlehnak ah an hman hna i an nunchung mitthli le hnapduk thong ah an thlak hna. Hlan lio deuh ngaingai ah hin cun nu le pa bia hi nu nih lonh dih ngaingai hi a um lo caah nu an nun hi ngaihchia ngaingai ah an rak cang.

Sangtechung That Kung far cu kumhra a tlin tikah Hnaring khuami Run Nawl caah an ṭhit. Kumthum a va um i a kirṭhan. A va kha a duh lo caah a si. A nu le a pa nih kal cu an fialṭhan i kumkhat a va um hnu ah a rak kirṭhan. Hringtu a nu le a pa nih an tilben ṭhan hoi i cu tikah a khua le a ram Hakha khua cu a kaltaak i a va sinah a um colh.

Sangpichung Ṭial Sui zong nih Sakta khuami a vapa Ngun Keng kha a duh lo i Hakha ah a zamtaak. Ṭial Sui cu a pa nih a velh i a va sin kal cu a fialṭ han. Ṭial Sui nih kal duh loin a chang, aa benh peng i a kal duh ti lo caah kir ah a tla. Cucaah Ṭial Sui a pa nih Ngun Keng cu man a khirh dih.

7.Leet man

Ar-ah cangmi nu pakhat nih ham cangmi a si ko nain biakamnak kha a lonh i duh dang a ngeih ahcun man an manh cangmi kha a khirh lengah siapi kun, man a manh zat cia kha tlangvalpa kha a liamh lai.

Mizapi caah cun leet man cu siapi a si i siate kun, a man zat cia phaisa kun kha a khirh lai. Cu bantuk leet man cu phunthawh he aa tia.

Sangtechung Mang Kung nih Sangpichung Pu Sui Lian farnu Ṭial Chin he hnatlaknak ar an i ah. Asinain nulei nih biakamnak an buar caah Mang Kung kha leet man ah siapi an liamh.

The post Lai Nunphung Ṭhitumhnak Phungphai first appeared on RVA Hakha Chin.

The post Lai Nunphung Ṭhitumhnak Phungphai appeared first on RVA Hakha Chin.

Nupi Hamning (Ar-ah)

Ar-ah timi cu tlangval le nungak hna hnatlaknak tuah, kaatlaknak tuah kha a si. Hi an tuah lio ahhin man hnga dingmi man vialte an rel, an ceih, an chim dih. Hnatlaknak tuah cang a si nain nu le va bantukin umṭ i khat phung cu a si rih lo, an i tlai cang tinak lawng a si. Hi ar-ah lio ahhin ca in an ṭ ial lo nain thla an cam i, hi caan i an chimmi bia vialte cu leet phung a si ti lo. Zulh tawn phung a si.

Tlangvalpa caah nupi an ham tikah nulei nih arla-sen an thawh i a rang an hmang bal lo. Pa nih zupu a thaw ngaimi an thawh i mah cu a sertu dingah mi pakhat an thiah hna. Ar thattu ding zong kha khua chungah min a ṭ hami kha an kawl i an fial.

An dah ciami zupu hmai ahcun tlangval le hammi ngaknu kha an dirter hna i biakamnak he zu cu kaa khat veve an dinter hna. Cun ar thattu nih a awrhlei kut in tuha, a kehlei kut in ar kha aa put i hi bangin biakamnak caah thla a cam.

“Nannih pa __ le nu __ cu, nan pahnih karlak ah biakamnak kan tuah cang. Innchungkhar i khua nan sak tikah fanu le fapa ṭ ha ngei in nan tartlung tiang khorhnawmh le khuasak um ko seh. Rum le ngeih, saṭ il le arva, thilhring le chawva, thluachuah le bongmal; he tintuk um ko seh. Nan karlak ah thih le loh, ṭ hentu le hrawktu mi um hna hlah seh. Hi chiatser biakamnak a leetmi cu siapi nan liam lai” tiah a ti hna. Hi bantukin bia a kam hna dih hnu ah, aa tlaihmi ar cu a lu ah a tuk. Cu a tukmi ar cu thih le nung karlak i a um lioah a thi kha a laak i an ban ah a neh veve hna. Cun mah aa hammi pahnih hna cu cuka hmun cun an kal.

Mah an kal hnu ahcun ar thattu pa nih ar cu van ah a thlir i mahka a ummi vialte hna nih an zo hi an cuanh cio. Ar cu a cah cualmal lio ahkhin a ke kha nge tein a thluan ahcun ‘Mah hna nupa hi an tartlung tiang khua an sa ṭ i lai’ an ti i an zapi tein an nih a chuak na lolo thangpi in an ni cio. Ar lei a ṭ emi kha senduk muici in a chuah i aa komhṭ han ahcun ‘thilhring chaw an ngei lai’ an ti. Ar lei kha a bawktakhup in a um ahcun ‘ngaihchiatnak a si’ tiah an ti.

Cucu ar-ah asiloah hamnak tuah ti a si. Cu hmun i a rami hna le an kawh-auh ṭ hanmi hna he, cuka ahcun zu an ding i nulei nih sa an thahmi kha an ei cio hna. Cu ham cia, ar-ah cia nu le pa hna cu caan karlak innchungkhar an si cang caah pa nih lung dang a ngeih le nu nih duh dang ngeih in a um, lakfa hna a pawi ahcun leet man ah siapi a liam lai.

3.Nupi Halning

Nupi halnak kongah a phunphun a um. Cheukhat cu pule fa aa laak ding an si cang caah a min men lawng va kal i va hal a um. Cheukhat cu khua dangpi in phun le hram ruah ah siseh, kilhtu le kamhtu ruah ah siseh, mihrin fa an kawl ruangah siseh, tu le fa i hlamnak ah siseh, a phunphun in i halning a um. Cun cheukhat cu nulei he aa ngamhmi hna sinin an hna an rak i vit hmasa i bia le bia aa tlaih khawh hnu ah hal ah an kal hi a si tawn.

Hi bantukin nupi hal tikah lamkaltu (arbitrator) an fial tawn hna. Lamkal an fial tik hna ah man kong a hngalmi, upa mifim pahnihthum kha an fial hna i an kal tawn. An kal hlan ah a fialtu hna he lungthin an i ton cikcek hnu ah an kal tawn. Nulei zong nihhin, cu a rami lamkaltu biaruahtu dingah upa khuaruat kho deuh kha an fial ve hna i ruahnak an i tong.

A bikin tluang le lai i hal tikah cun mifim ngai um a hau tawn. Zeicahtiah a caan ahcun nu nih duh lo thlak in chaw hauh a um tawn, an lam loin chaw i hauh zong a um tawn. A biana ah sal a kalh kho lo ding zong nih ṭ huthmunrawl hauh an hman tawn tikah an kong a hngal tawnmi he an i ton sual ahcun fakpi in i alhniar a um tawn caah chuah le kehnak zong an hlit dih i fak ngaiin i sik a um tawn. Hi bantuk caan ah mifim khunnguh, thinfual nih an remhchunh tawn hna i zankhua hna an dei tawn. A caan ahcun nihnih nithum hna an rau i man an i rem tawn (man kong an i ceih). Pa nih duh tuk ruangah voi hnihthum i nolh le hal zong a um kho i, pa nih duh tuk ruangah man leng in i manh zong a um tawn. Cucaah lamkaltu hi an biapi ngaingai.

Pa lawngte cu a poi tuk lo nain nu an i tel ahcun a poi ngai tawn. Ni hi biapi ngaingai a si i niman cotu zong a ti tikah zaangduh deuh in biachim an hmang tawn i an buai tawn.

Nupi hal i an kal tikah hin a tlawmbik chaw an man hnga ding i a cheu an i ken tawn. A bikin phunthawh tibantuk pawl. Hi bantukin nupi an i hal tikah a ngei an si ahcun thawngtheihnak ah nulei nih hang an soh hna, sa an thah hna.

Fapa cuza cia a ngeimi nu le pa nih anmah chungkhar chungin siseh, an khuachung ah siseh, khual ah siseh a duhmi halpiak awkah khuachung i phunghngal kha an fial hna hnu ah nu inn ahcun an kal i an fuhpanh tawn hna. Cu lamkal hna cu an kal hlan ah tlangvalpa a pa nih, chawva an ngeihmi hi vial, an i put hnga mi hi vial, bia deuh a duh hna mi vialte kha a chimhrelh dih hnu hna in put awk hnga ding hna kha an i put i an kal.

Ngaknu inn an phak tikah nulei nih man co hnga dingmi pu, ni, ṭ a, salpa manco hnga ding le a dang upa phunghngal kha an sawm hna i palei lamkaltu he cun man kong cu an rel. Nulei nih biaruahnak ah a thaw ngaingai mi minhngal zupu kha an rak dah tawn hna.

Nulei nihkhan an hnatlak nawn lo ahcun, ‘kan fa kan run chimhrelh rih lai’ tiah an ti hna i a phung in hang an soh hna.

Nulei nih an hna a tlak a si ahcun zu thaw ngaingai pukhat in an dah chih i, ar-ahnak caah arla sen thah in chiatserh biakamnak a tuah colh zong an um. Hi bantuk ar-ah ngaingai hi cu man an ceih le a nikhua an khan cikcek hnu lawngah tuah deuh a si tawn. Hi bantukin ar an ah ahcun thlacampa i a bia kha fanu ngeitu a pa nih a hram tein a ṭ hut hnawh i a ngaih rinren tawn. A bia chimmi a palh sual a si ahcun a remhpiak lai.

Man a co hnga dingmi pu, ni, ṭ a, nu le salpa manco hna nih anmah le an lamkal ning cio kha an chim lai i palei zong nih an hna a tlak cikcek hnu lawngah hi bantuk biakamnak cu an ser tawn. Nulei nih an ngeih a si ahcun an ngeih tawk in mi thawng theihnak ah sa an rak thah hna.

Manrel timi ahhin phungphai theih cu a biapi ngaingai. Nulei nih anmah le an lamkal ning an chimmi kha palei zong nih an hnatlakpi hna ahcun le an ngeih a si ahcun a hngan in an manh colh ko hna. An ngeih lomi man dangdang deuh cu ‘kan lothlawh le kan thingphorh kan to rih ko uh, kan vuncuar a pantuk rih hih’ tiah an i ti thiam i an ngeih nikhua ah manh le pek a si tawn. Phunthawh le arsa belte cu bat awk a ṭ ha lomi a si.

Hika zawn ah pa hi cu a lut an si i tangdor khawh chungin biachim a hau tawn. Nulei nih bia sum deuh loin zawmhtaih, nehsawh phun nawn in kam an kau sual ahcun an zozarang zong an i hlip cikcek tawn. Hi bantukin nupi ṭ hit cu phunbawi fanu hna le mirum fanu hna an ngen hna ahcun bia zong tampi chim a hau, chaw zong tampi manh an hauh caah ‘nupi ṭ hit le samhri phoih’ ti tiang holhnak ah a umnak a si.

Hi bantukin lam an kal lioah (man an i rem lioah) pawril fak theng lo nain voih thang nawn i ceh cu, voih nih bia a al an ti i an soi. Cu bantuk ṭ hiamṭ hiam in tluang le lai an i hal tik zongah an kal pa hi bong nih a awnh hna ahcun ‘a ṭ ha’ tiah ruah le i relhcanh a si tawn. Cucaah khuatluang i a rak rami palei kha nulei nih ‘nan bong a ṭ ha maw?’ tiah bia hal hi a um ṭ heo. Hi bantukin an umkal pah i bong awnh theih lo le sakhi, saveh, sachia, hrangngawn nih lam tan le mui hmuh cu ‘bia kan si kho lai lo’ tiah an lung chung tein an i ngaihchiat cia. Cucu kan i sarcuanh, sonhrelh tawn ning a si.

The post Tthit-umh Phungphai first appeared on RVA Hakha Chin.

The post Tthit-umh Phungphai appeared first on RVA Hakha Chin.

Audio (aw) zong in ngai khawh a si.

Laimi kan nunphung ahhin hringtu nu le pa nih tefa a cuza an ngeih ahcun nupi le va kawlpiak kha an rian nganbik ah an i ruah i an i chiah. Hringtu a ngei ti lomi ngakṭah le buangro hmanh kha a tang rih mi a unau nih an rian biapi bik ah an i chiah ṭhiamṭhiam. Nupi le va an ngeih hnu lawngah kan rian kan i lim ti tluk in an i ruah. Cucaah nu le pa nih zei bantuk nupi le va dah kan kawlpiak hna lai ti cu biapi ngaingai ah an chiah. Nu belte hi nu le pa nih mi sinah a kal ding an si tiin mi tampi nih an ruah i, hna i vihpiak hmasa dah ti lo ahcun va kha hampiak ngam an si lo. Chim duhmi cu pa ca tu ahhin nupi kawlhlai piak cu a si deuh.

Nupi kawl ning ahhin a bik in fapa upabik cu roco a si caah an pule (a hringtu hna pucing, tlangvalpa a nu a rak hringtu) fanu le cu i zoh cio a si ko. Tlangvalpa nih a pu fanule lakah a duhbik aa thim phung a si i, fanu a ngei mi hna zong nih an fale lakah an i chawrbik kha an pek tawn hna. Cucu i pehtlaih zungzalnak le i philhthlau lo nak dingah tuahmi a si i, cu hna chungah tlangvalpa nih a duh mi an um lo lawngah midang kha ṭhit a si tawn.

Mah tlangvalpa i a chungphun (lineage, clan) khat aa khatmi chung i a tule a farle cu ṭhit awkah an hrial tawn. Zeicahtiah mitcawt, hnachetnak a si an ti. Cu ruangah mah te le fa cu i nupit a um bal lo. 

1.Nupi Kawlning

Nupi ṭhi ding tlangvalpa nih a pule chungin a duhmi a um lo i ngaknu dang ṭhit a duh ahcun a nu le a pa kha a chimh hmasa hna lai. A nu le a pa nih an fapa i a duh mi ngaknu i a chuahkehnak, a phunhram, a nunnawl kha a tanglei bangin an zon hna lai. Mah bantukin an zon hna tikah an hrialmi hna cu a bikin phunthum a um.

Hnam ngei

Ngaknu i an chungkhat laihri tlaihnak kha an zon i mithiang lo hnam ngei an si ahcun an ngol bak ko. Tlangvalpa nih a nu le a pa nawl duh loin a ṭhit sual ahcun an chungkhat chungin i chuahnak, i hlonhnak, i hnonnak tiang zong an phan tawn. Zeicahtiah hnam ngei (mit-hring), a thur ah chiahmi hna cu an chungkhat mithiang mi hna sinah telter an duh hna lo. An thiannak kha i thurhhnawmh an duh lo.

Zeicahtiah hnam ngei cu mi nih hnonmi an si i, mi a tuah a hmang tiah an ruah caah a si. Zeitlukindah an rak hnon hna ti ahcun hnam ngei inn pawngah a ummi hna nih buh le sa an ei lai ahhin, an kan tuah sual lai ti an phan caah buh tlawmte le sa pelpawi kha an laak i an kut in an i put hnu ah mah hna inn lei hoih in, “Kan su in maw, kan khawng lai ucih, nanmah ei tawkte kan in hunh hna nih, ei ulaw ding uh” tiah thla an cam hnu ah an hei hlonh hnawh hna. Cu hnu lawngah kaa thaw tein rawl cu an ei.

Kan pupa hna nih an rak zumh bantukin hnam zong cu a rak hrang taktak ve i, kheng cung chiahmi sa hna a ei ti hi a um lengmang, mi kha a tuah hna ti zong hi a um lengmang ruangah a si. Hnam ngei an rak soi hna ning hi hitiin hla an phuah hna.

Thington aw; Phar lakah phar fak cem ui thawn hrin, Tisor sor kua va dawn hran-thawl in na thiang bal hnga maw? an ti.

Mikutzao

Mifir, kutzao chung cu an ṭhi hna lo. Laimi caah cun ‘mi artibung lo, mifir’ ti cu a rak fak ngaingai i fir puh ruang ahhin bawi le tlang sinah an phan (taza an i cuai) tawn. Laimi hi miding, mifel kan si le kan i zumh le lun ning cu, ṭialni vangkhua a hung chuah i lo i an kal tikah innka kha hun cia in an kal taak i, thilhring chaw an ngeih mi hna cu dum le hau, banluang phur karah an tenh ta ko hna. A sullam cu Lai inn cu di-inn deuh a tam caah innkang meiṭet a um sual ah inn i a rung ummi poah nih run chuah te hna seh tinak a si.

Laimi cu mi tlawmte le thilhring, thilpuan a ngei zong kan si lo caah aho nih zei thil, thilpuan, tangka zong zeizatdah a ngeih ti tiang kan i hngal dih kho ko i fir sual ahcun a puangthang colh ko. Mifir an hnon ning hna cu hitihin hla ka phuah. Bawikil aw; Ka fir kong nih hnu in ka zul thingthla bang, phai hna lai nehbaan sem chin tiang, bul ai law ka kut sumhmui hluan in.

Mihmursau

Mibiaṭhawng, mibiatam, mihmursau le bia chawhleh a hmangmi cu an hnon hna. Zeicahtiah cu bantuk nu cu an len an vahnak ah mi kha bia in an tuah hna i bia an kan phorh lai an ti. Cucaah pa biatam le hmursau zong ‘nupi chia dah na lawh’ an ti hna. Cu lengah an theihhngalh mi zong an lung chungah a tang lo i, innchung bia zong innleng ah, innleng bia zong innchung ah an ratpi, bia khupthal an let, liam phorh in inn ah an ṭin tawn an ti.

Cucaah phung an thluk hna i ‘nupi vak bia he chuak, vokpi vak thal he kir’ tiah an ti hna. An soi ning hna cu hla in hitihin an ti hna.

Bawikil aw; Aho maw? Vok bang aa bualmi hruang par ah, dai le thal hlinh he ar zuan bang, kan run cu panh hoi maw cu chumpur.

Cuccah bawi le sal sinak, michia le mirum sinak, sifak le santlai lo sinak, i nautatnak le iang i duh lonak cu a phunphun in a um ko lai. Asinain a bik cun hi pathum hi an rak hrialmi a si.

Cun kap khatlei ah a hmeimi fale zong hi an hrial pah ve hna. Pa a ngei lo i pa nih chimhhrin lomi cu pa chimhhrinnak a bau i, nu a ngeih lomi hna cu nu chimhhrinnak a bau tiah an ruah. Cu bantukin nu le pa chimhhrinnak a baumi hna cu, nupi le va taktak ah innchungkhar i an hung i can tikah, chimh le relh, cawnpiak an ing kho ti lo timi ruahnak an ngeih caah hrial an sinak cu a si.

The post Ṭhitumhnak Phungphai first appeared on RVA Hakha Chin.

The post Ṭhitumhnak Phungphai appeared first on RVA Hakha Chin.

A.Nuhrim

Nupi hmasabik ti kha a si. Nutak a si lo le nuchun ca zongah chiah khawh a si, Nutak a um lo caan poah ah nutak i a ttuanvo kha a va nih a chanter.

B.Nutak

Pa nih nupitak caah kawlchaw le arsa tling tein a tthit i arnak a hmanhmi a si. A thlacamnak khothlaban asiloah thlakhoban kha a tawnghter mi a si. Mah nu he an hrinmi fapa cu a pa ro conak nawl a ngei.

C.Nuchun

Nupitak le thlacamnak khokheng hrawmnak ding caah tthitmi a si lo. Inn lakah a lang in a lenmi a si, asilole nupichun hrimhrim ah chawva tling tein a tthit i arsa zong a thah khawhmi a si. A duh ahcun a inn zongah aa umpi khawh i innchung tang rianttuantu lawng a si i, nawl ngei ttung lo, khuazeimaw caan nupi a si. Hi bantuk nupichun hi anmah phun tia zong, anmah tia lo zong an si kho ko.

Mah nu hi a nupitak he fapa an hrin lo i mah nuchun he fapa an hrin ahcun ttha tein arsa a thahmi fa a si caah rocotu tiang a phan kho ko. Amah phun tia a si i nutak he fa ngei lo i an um, nutak zong nih a thih taak i pa nih a duhmi a si ahcun nutak ah a chiah khawhmi a si.

D.Nutlai

Nupitak a thih hnu ah tthit nolhmi a si, asiloah a nupi nih a thih taak, a nupi he an i tthen hnu ah nupitak ah khahmi minu kha a si. Amah chungkhar chung zongin siseh, mi chung zongin siseh a tthit khawh ko. Mi a tthit hna zongah, mah chung a tthit hna zong, a nupi nau aa laak zongah man cu a ning tein ‘A’ in aa thawk lai i ‘Z’ tiang a manh ko lai.

Sangpichung Za Tual nupi, nuhmei Sai Ttial nih a thih taak tu a va i a nauhniang bik Nga Pa a vat tikah, phunthawh ah siapi cu a tta Ni Khar nih a co.

Darkhuahchung Sang Hrin nih khenglawt fanu Fam Zing a tthit. Fam Zing nihcun a thih taak i, a naunu Chia Kil kha nupi ah aa laaktthan. Cucaah man cu kan Lai phung tein tling tein a manh tthiamtthiam dih hna.

Rev. Van Hre nih hitihin a ttial.

Mipa pakhat nih nupi a ngeih i tefa a ngeih hlan a si zongah, tefa an ngeih hnu a si zongah a nupi kha a roh taak (a thih taak). A va a thih hnu ah a roh taak mi a nupi kha a chuahpi mi a unau an si zongah, aa pehtlaimi phunkhat unau an si zongah kan siang lo tiah nupi a ngei rih lomi nih nupi ah aa tlaihtthan. Rak tthit ciami nupi a si caah arsa an thattthan ti lo, man an rak manh ciami zong kha aa rinh dih. Man a bami asiloah a herh an timi ti kha an man chap. Cuticun a u a thih sual le a nupi kha a nau nih a co. A nau a thih sual le a nupi kha a u nih co phung kan rak ngei.

Hi kong he pehtlai in Pu Lai Len nih a hmuhtawngh in a tonmi hitihin a chim. “Surkhua i sianginn kan kai lio 1964 ah kan sianginn piata a simi Pu Hram Mang cu fanu pakhat a ngeih ah a thi. A rohmi a nupi cu a ziaza le a umtuning kha, mithi i a nupa nih an duh le an tlaihchan caah kalter an siang ti lo i, a naupa Duh Hnin caah an tlaih. A thar in man vialte an man. Asinain mithi nu a nu le a pa nih dawtnak in khua an ruah caah man tenau cu an dawt hna”.      

The post Nupi Phun Li first appeared on RVA Hakha Chin.

The post Nupi Phun Li appeared first on RVA Hakha Chin.

Upat ṭihzah mi nu le pa u le nau hna, Nihin ni atu bantuk caanṭha le caan sunglawi ah Chin phunglam ah a biapi ngaimi “Roconak kong” a bia tlangpi thlir in bia chimnak caan nan ka pek caah tampi kaa lawm. Chinmi hna kan nunphung ahhin hrinmi fale lakah fapa le nih roco phunglam kan ngei ti cu nan theih cio. Nain, zeitik chan le caan thawkin dah a rak i sem timi bel cu kan thei kho cio lo. Sihmanhsehlaw, Chin miphun kan nunning/thil tining cu “Pa nih ṭhithruai mi nunning” kan rak zulh caah, fapale nih roco phung kan ngei i mah cucu atu tiang kan zulh. A si ahcun ro, roco timi cu zeidah a si? “Ro” timi cu pupa hna nih an rak kenkoi peng i an rak ngeihmi thil/thilri, thilhring chaw, tangka, hmun ram, thing ram hna kha an si. A tawinak in pupa hna nih an rak ngeih mi, midang sinah an rak phakter duh lomi, an rak zuar duh lomi, an rak humhak mi pawl kha an si.👇👇

Cu ro cu hlanlio chan ahcun fapa hniang nih innpi le, a dang chuakṭi unau hna nih anmah le an tinco ning cio in an rak co. Nain, Halkha Zaathang phun an rak lianngan hnu ah a luancia mi chan sarih, (Lian Nawn-Than Chum-Za Er-Lian Mo-Mang Ceu-Kio Mang-Sui Khar tiang chan sarih) a kum in kum 210 hrawnghrang a rak rauh lio ahkhan, Zaathang phun Sangte chung bawi Lian Nawn nihhin an innchungkhar inn hmunpi cu a fapa hniang kha coter duh loin a fapa upacem kha a rak coter. Cu phung cu Sangpi chung, Sangte chung, Nguntual chung, Darkhuah chung, Vaingam chung lke Hranglung chung hna nih an rak zulh ve. Nain, Khenglawt chung le Thlaceu chung nihcun khahlan/hlanlio ning tein fapa hniang nih cophung kha an rak zulh. Cucaah hmunpi coter cu kan Chin Hakha zatlang nun ahhin, fapa hniang a comi le fapa upacem a comi tiah ṭhen hnih in a ṭhen i a tu tiang an hman cio.

Ro pakhat a comi unau chuakṭi lakah, biana ah ram a ngeimi va si hna sehlaw, lai ram ngeihmi vialte cheuthum ah cheuhnih cu fapa upacem nih a co lai i, a tangmi cu fapa hniang le adang unau hna an i phaw lai. Cun, khual ram an ngeih i a kau lomi ram a si ahcun, ram ṭhabik pakhat kha upacem nih a co lai i, a tangmi cu fahniang le a dang unau hna an i phaw lai. Nain, cu khual ram cu a kaumi a si ahcun, fa upacem nih cheuthum ah cheuhnih a co lai i, a tangmi cu fahniang le a dang unau hna an i phaw lai.

Asinain, cheukhat khua le ram ahcun, fa upacem nih lo ram an ngeihmi vialte lakah a lopil ningin a ṭhabik pakhat cio aa thim lai i, a tangmi cu fahniang le a dang unau hna an i phaw lai. Cu lengah meithal le, sal an ngeih ahcun salṭha bik zong fa upacem nih a co rih lai. Ṭilva/saṭil an ngeih ahcun, saṭil a phun ningin a duh bikmi pakhat cio aa thim rih lai. A tangmi vialte cu, fahniang le a dang unau hna an i phaw lai. A taktak ahcun, falai pawl hi a tlawmbik roco mi an ting tawn. Hmun tampi/voi tampi ahcun zeihmanh an tin lo caan zong a um. Cucaah phungthluk ah “Falai chia le lo lai chia” timi kan ngei.

Hi zawn ahhin mithipa nih fapa ngei loin fanu lawngte va ngeih sehlaw, aho nih dah ro cu a co kun lai? tiah bia hal khawh a si.

Aw, a si. Mithipa nih fanu lawngte a hrin i fapa a ngeih lo ahcun, a fanu le nih a pa ro cu an co kho lai lo. Mithipa he a chuakṭi unau lakah upabik pa nih cu mithipa a ro cu a co lai lengah mithipa a fanule zong va an ngeih tikah amah nih a zulh dih hna lai. Mithipa nih chuakṭi unau a ngeih lo sual ahcun, mithipa a pa chuakṭi unau lakah upabik pa a fapa a siloah cu a fa i fapa upabik nih a co lai. Cuticun kan Chin nunphung ah roco phunglam a kal ningcang cu a si.

A si ahcun, ro hi ro ngeitu pa a nun lioah co khawh a si maw? tiah biahalnak a um kho. A hmaan, ro cu ro ngeitu pa a nun lioah a rocotu (inheritor) nih co khawh a si lo. Ziah tiah, ro ngeitu a nun rih ahcun rothil pawl cu “ro” an si rih lo. Ro ngeitu pa a thih hnu lawnglawng ah a thilri hna cu “ro” ah an cang (Rohtak-thihtak). Cucaah mithipa nih a ‘ro’ kha a ‘roh’ tiah ti a si.

Cucaah Chin Hakha zatlang nun ah roco phung ningin, nu nih co khawh a si lo i pa lawnglawng nih co khawh a si caah, roco a kal ning cu a tanglei bantukin a kal lai.

Nuhrim fa a simi nupi tak fa nih ro a co lai.

Nuhrim fa a um ti lo ahcun, nutlai fa nih ro a co lai.

Nutlai fa a um ti lo ahcun, nupi chun fa nih ro a co lai.

Nupi chun fa a um ti lo ahcun, lakfa nih ro a co lai.

Lakfa a um ti lo ahcun, salpa nih ro a co lai.

Salpa a um ti lo ahcun, phunkhat unau nih ro a co lai.

Phunkhat unau a um ti lo ahcun, sifak ngakṭah an phawt hna lai.

Roconak ahhin bawi le chia tiin thleidannak a um tuk lo. Bawi le chia i thleidannak cu thi le sa in a kal mi tu a si. Bawi hmanh ahcun dot 4 in aa ṭhen rih. (Bawizik-Tilim dot, bawithi 100%; Chantling dot-bawithi 75%; Lailer dot-bawithi 50%; Mathan dot-bawithi 25%; Caw dot-bawithi 0%) hna an si. Caw dot cu michia zaraan (commoner) ah chiah an si.

The post Roconak first appeared on RVA Hakha Chin.

The post Roconak appeared first on RVA Hakha Chin.

            Pakhatnak cu Pathian nih kannih kha midang kha ngaihthiam ding/ ngaihthiam lo ding i thimnak nawl a kan pe lo. Zeicahtiah ngaihthiamnak dinnak lawnglawng nih kannih minung umnak vawlei a phu/ bu ah dai tein nun, nuam tein um khawh nak caah a ṭha bik thazaang pakhat a si caah a si. Cucaah Dawtnak ngeitu Khrih Bawipa kha a biami kannih Khrihfa hna cu, ngaihthiam a thiammi si khawh kan i zuam ding a si.

            Pahnihnak cu; Kannih ngaihthiamnak cu rikhiah a um lomi, a thawknak le donghnak a ngei lomi ngaihthiamnak phun a si a hau. Bible hlun chanah mi pakhat kha voithum lawng na ngaihthiam lai tiah zulhphung siikaan upadi a pek. Voithum na ngaihthiam ahcun mi pakhat caah a dih donghnak ngaihthiamnak a si tiah a theimi St. Peter cu Bawipa Jesuh Khrih kha, “Voisarih tiang ka ngaihthiam lai maw?” tiah a hal tikah “Voi sawmsarih let sarih” tiah Jesuh nih a rak leh. A chim duhmi cu ngaihthiamnak timi cu rikhiah a ngei lo, hauhruang a ngei lai lo. Rikhiahnak um loin na ngaihthiam lai, a ti duhnak a si. Kan pawngkam i chungkhar lakah chimtawn, theih tawnmi bia a um. “Nangmah fa hi na luan tuk cang; hi hnu voikhat sicun na fawi lo ti thei! Voihnih kan ngaihthiam cang hi mu, a tu a hnubik si cang seh, a hnu voikhat sicun keimah ṭhat lo ti hlah!” timi bia hna an si. A taktak in hibantuk bia hna kha ṭhatein kan ruah ahcun midang cungah annih i ngaihthiamnak cu rikhiah mi hauhruang chung lawnglawngah ngaihthaimnak phun a si.

            Pathumnak cu; Ngaihthiamnak cu a tling, a dih cikcekmi thil a si lai. Chim duhmi cu kannih midang pakhat kha kan ngaihthiam tikah midang nih pekmi fah innak asiloah hliamhma hna zong kha vaan khatte chungah kan philh in kan hloh ding a si. Mah nih ngaihthiam cangmi kongkau hna kha kan philh awk a si lai. Fahnak hlun kha fahnak hna si ṭhan lo dingin kan hrial awk a si lai. Mi cheukhat nih an chim cio, Keimah, keimah nu nih midang kha ka ngaihthiam khawh ko nain, philh khawh ding cu a si lo; a hmaan ko. Ngaihthiamnak timi cu philh hlohnak a si lo bantukin zaangder chamhbaunak zong a si fawn lo. Midang nih kan cungah an palh ko hmanh ah, kanmah zong midang cungah a palh thiammi minung pei ka si hi timi zawnruahnak thinlung he theihpiaknak a si. Ngaihthiamnak cu zaangder ruangah a sung pek nak a si lo.

            Ngaihthiamnak timi cu mi pakhatkhat nih mah cungah palhnak a tuah hmanhah mah mipa/nu kha zalong tein donnak a si. Ngaihthiamnak timi cu palhnak kha palhnak in leh rulhnak a si lo. Ngaihthiam a thiam mi thinlung kha a ngeimi minung cu vawlei cung ah aa nuam bikmi minung pakhat a si. Bawipa Pathian nih kannih kan sualnak kha a kan ngaihthiam zungzal bangin kannih zongnih kan ral kha ngaihthiam khawh dingah, dawtnak hmuhsak khawh dingah, ngaihthiam a thiammi minung si dingah thazaang veel zuarhmi a u le cungah a rak ngaithiammi Joseph bantuk a simi minung hna, amah kha thah dingah vawlei leh dih tiangin a rak kawlmi Siangpahrang Saul cungah David Siangpahrang nih a rak ngaihthiam bantukin a ral kha a ngaihthiamnak dinnak kha a rak hmuhsak mi Mithiang St. John Paul II bantuk a simi minung hna si khawh i zuam cio usih!

            “Nanmah an hremtu hna kha Pathian sinah thluahchuah hal piak hna u; chiatserh nak siloin thluachuah nak kha halpiak hna u; Na ral cu a rawl a ṭam ahcun rawl va pe, Ati a hal ahcun ti va pe; Cuti na tuahnak nih cun a lu chungah meiṭil na chonh asi lai; Ṭhatlonak kha i teiter hlah u; ṭhatnak tuin ṭhatlonak kha tei i zuam u”

            (Rom 12:14, 20-21)

The post NGAIHTHIAMNAK TIMI CU first appeared on RVA Hakha Chin.

The post NGAIHTHIAMNAK TIMI CU appeared first on RVA Hakha Chin.

            Pathian cu Vawlei minung vialte kha (mirum a si ah, sifak a si ah) nikhat suimilam (24) lawng uknak nawl a pek. Airawlh khawh a si lo; thlen khawh zong a si lo i phaisa in cawk khawh zong a si fawn lo. Thilri chawva kan ngeih lo tikah zuam i kawl khawh a si ko nain, nikhat ah suimilam (24) nak tam uk khawh ding tucu tuah khawh a si lo. A caan hi kan caah a biapi bik le man fak bik thil pakhat a si kan ti ahcun kan palh lem lai lo. Zeicatiah kannih cu a caan i rikhiahmi tangah kan nun bantukin hi a caan timi caan karlak pakhat ah fakpi cawlcangh buin kan nunnak kha kan donghter cio caah a si. Cucaah na caan suimilam (24) chungin midang kha caan peknak cu na nunnak i a sunglawibik le manfak bik laksawng na pek a si bangin na dawtnak kha a ṭhabik na langhternak zong a si ve.

            A dikmi dawtnak langhter ti tikah pakhat le pakhat cungah a caan peknak zong kha a biapi mi a si. Dawtnak sullam, sining hmuhsaknak hna kha biazai ca hna in phan i ṭial; chim menmen in a za lo. A kaa a thlum i umtu ziaza a khaa mi si awk a si lo. Dawtnak ka ngei tiin a caan pek khawh lo zong kha a si rih lo-Innchungkhar chamhbaunak um loin chiah, a dot sang ngaiin chiah, cinken piaknak, dinfelnak, biazai ca hna he dawtnak chimpiak, bawmhchanhnak hna zong dawtnak hmuhsaknak ah a biapi mi an si. Asinain, airawlh khawh asilomi caan na peknak, ngaihpiaknak, tahchunh khawh lo na dawtnak he naih tein ralrin piaknak cu a dikmi dawtnak i a thlum-al nak a si.

            Kannih cu; “Kanmah innchungkhar kha dawt, nu le pa kha ka dawt, chungkhat cingla, hawikom hna, kan pawngkam hna kha ka dawt” tiah kan chim ṭheo. Nain, Kannih nih hi kan dawtmi hna caah a caan zeizat dah kan pek cang? Nikhat ah suimilam (24) chungin suimilam zeizatdah dawtmi hna caah a caan kan pek khawh? Awthlum tein biazai le ca hna lawngah kan ṭial lawng hi maw a si rih? Innchungkhar ka dawt kan ti i chungkhar he biazai le ca hna lawngah kan ṭial lawng hi maw a si rih? Innchungkhar ka dawt kan ti i chungkhar he rawl dumṭi nak caan a pe kho lomi, ka nu le ka pa ka dawt kan ti i nu le pa inn ah kalding kumkhat voikhat hmanh a caan a pe kho lomi, rualchan le ka hawikom hna ka dawt kan ti ṭung i chikhatte biaruahnak caan hmanh a pe kholo mi minung hna nih a dikmi dawtnak ka ngeih an ti ahcun a si kho lai maw? Na dawtmi le nangmah an dawtu hna cu a kaa lawng in kan dawt tiah a chimmi, tangka chaw le va nakin nangmah kha an herh. Nangmah nih a caan na pek khawh mi an herh ti kha na cinken lai.

            Pathian cu a fapa ngeihchunte pek siang tiangin vawleimi kha a dawt hna. (Jn 3:16). Pathian cu Vawlei mi kha ka dawt hna tiah biazai le ca in a ṭial lo. Aw thlum te in a chim fawn lo. Vawleimi caah a caan a rak pek. Pathian sunparnak kha a kaltak i Vawlei mi he hmunkhat in a caan kha a rak dihter. Emmanuel (Kanmah he a ummi Pathian) a rak si. Zeizong tuah kho Pathian a si nain cunglei hmun in uk khamhnak tuah loin Vawlei ah a rung ṭum i kannih hna caah a caan a rak pek. Cucu, thlaichunh khawh lo dawtnak, hmelchunh khawh lo dawtnak hmelchunhnak kha a langhter mi a si. Kannih cu Jesuh Khrih lungput le tuahning kha kan zulh a hau. Jesuh nih a caan a kan pek bantukin midang hna kha a caan kan pek ve awk a si. Nain, chantiluan nih a kalpimi maw ka thei lo, mitam deuh cu mah caah zaangdam deuhmi hmun lawngah kan i nuam rih. Caan hna kan liamter. Midang caah caan pek kan i harh ngai. A nuam mi hmun in hun chuak i mah le dawtmi, a kan herh mi hna sinah a caan kan pek a hau.

            Bible thiang ah Mary cu a inn ah a rak leengmi Jesuh kha caan pek in a rak conglawmh. A caan pek in a rak ngaihpiak; naih tein a rak um, mah tuahsernak hna kha Jesuh nih a lawmh. Jesuh le a zultu hna ei awk rawl chuannak khaan ah timhtuahnak le rian ah aa tuaimi Martha nakin Mary i tuahsernak kha a thangṭhat deuh.

            “I Love You Jesus, I Love You Lord” tiin kan au cio. Pathian kha ka lungthin dihlak, ka thazaang dihlak le ka fimnak dihlak in kan dawt tiah kan i thumh cio. Nain, nikhat ah a caan zeizatdah Pathian kha kan pek khawh? Pathian kan dawt kan ti i Zarhpini Missa kai loin kan it men. Rian kan tamter. Bawipa Thisa ka dawt, ka upat kan ti i a hmai naih ding caan kan pe kho lo. Bawinu Mary ka dawt, ka upat ka bochan kan ti i Rosary cam ding a caan kan pe lo. A dikmi dawtnak langhternak ah dawtmi hna caah a caan pek a hau. Nang cu Missa ngaih ding a caan na pe lo. Bawipa Thisa upat awk a caan na pe lo; caan na ngei lo. Rosary cam ding caan na pek lo sicun na dawtnak cu lenglei dawtnak i titermi dawtnak deu a si lai. Cucaah a dikmi dawtnak kha a caan pek nakin kan langhter awk a si. Mithiang hna nun kha kan zoh ahcun, annih cu an dawtmi Jesuh caah an caan an rak pek. St. Mother Teresa of Calcutta kha kan zoh sicun a dam lomi, a thi dengmangmi, rawl ṭam tihal mi le inn lo ngei lo hna a zohkhenh ko hna nain a dawtmi Pathian kha a caan pek nak in, Pathian caah aa dawhmi thil hna kha a rak tuahpiak. A dam lomi hna le a thi dengmang mi hna kha a ralrin piak hna, a caan pek in a ngaihpiak hna, bia a ruah hna. Thinghmuimi hna kha dawtnak khat in a ṭawl, a thianhpiak hna. “A hmebikmi kha na zohkhenh ahcun keimah na ka zohkhenh a si” tiah Jesuh nih a rak chim bangin, innpa, a hmebikmi minung, mi sifak hna kha a caan peknakin, thlaichunh khawh lo a dawtnak kha a rak hmuhsak hna. Kannih kan nun lamthluan zongah Mithiang hna bantukin kan caan cio kha Pathian peknakin siseh, kan innpa kha peknak in siseh a dikmi dawtnak kha kan langhter awk a si.

            Kan nunnak kha man ngei tein hmannak cu Dawtnak he ummi a si bantukin dawtnak kha a ṭhabik in langhternak zong midang kha kan caan kan pek mi a si. Cucaah kan dawtmi hna kha kan dawt hna nak kong biafang hna he ṭial loin kan caan peknak in tahchunh khawh lo kan dawtnak hna kha langhter cio hna usih! Kan dawtmi Pathian kha kan caan kan peknak in dawtnak kha langhter cio hna usih! Kan dawtmi innchungkhar, rualchan cingla hna le mah le pawngkam kha a caan pek nakin kan dawtnak kha langhter cio usih.

The post A CAAN PE TUAH             first appeared on RVA Hakha Chin.

The post A CAAN PE TUAH             appeared first on RVA Hakha Chin.

Chin in Zo le Lai

Chinlung tlang i an rak um lio hrimhrim in “Chin” asiloah “Chiang” tiah an rak ti cang hna. An miphun nih “Chin” a si caah Tuluk ram i uknak an rak ser lio zongah “Chin Dynasty” (Chin Pennak) an rak ti hna nak hi a si. Kawlram an hong luh tik zong ahhin Chin miphun an si caah an tohmi tiva hmanh cu “Chindwin” an ti – Chin Tikhur tinak a si. (Pu Chawn Kio, Lai Miphun Thawhkehnak Tuanbia, January 2014, cahmai 20-21). Micheu nih Chin ti cu, atu Chin ram an hong phak hnu lawngah Mirang nih an sakchom mi a si, an ti. Hi zong hi a si lo, a hramthawk in Chin an si ko. Mirang nih Chin an simi kha an hngalhpiak hna tu a si deuh. Chin miphun chung tu ahhin Lai, Zo, Lusei, Naga… tiah an i tthen. (Pu Chawn Kio, cahmai 21). Cu Chin miphun hna cu Tuluk ram ahhin BC 220 in AD 24 kum tiang kum 244 chung Chin Dynasty (Chin Pennak) cu a rak ser. A hnubik an Siangpahrang Shi Huangti chan ahhin Han miphun nih an rak tei hna caah an zaam i Tibet ram an phan. Tibet ram i an umnak ram cu Zotlang ti a si. Laimi Phun Thawhkehnak le Khuatlaknak by the late Wunna Kyaw Htin Pu Ngun To (Retd DC), September 2007

Zo Phun kan si tinak kong (cahmai 23)

Tiddim le Tunzang peng chung i a ummi nih an phunpi min (Racial Name) cu Zo a si an ti. An phuntenau min (Clan Name) ah Sihzang, Kamhau, Sukte, Thado, Zo, Guite, Khuangsai a um. Asinain, Zo phun an sinak a hramthawk an hngal ve lo. Hlan lio minung cu cattial an rak ngeih lo caah, Lai phun zong siseh, kan thawhkehnak min sak cu kan pipu chan in a tlau i, atu chan minung nih fiang tein kan hngal kho ti lo. Kan phunpi min Lai a sinak le Zo a sinak Written Record a um lo. Kan Lai tuanbia zongah kan phunpi min Lai a sinak le Zo a sinak cinkenmi a um lo.

Halkha le Thantlang peng chung i a ummi Lautu, Miram, Lai, Zophei, Senthang le Matu peng chung i a ummi Zotung phun hna cu, Hakha le Thantlang nih Zo an ti hna. An phunpi min cu Lai a si ko nain an umnak khuaram zoh in, Zo an ti hna. Kan Laiholh ah “Chim” le “Zo” a um. Chim a sullam cu khualumnak ti zong a si. Zo a sullam cu khuasik ti a si. Khuasihnak ram i an rak um caah Halkha le Thantlang nih “Zo” an rak ti hna. Asinain Zo cu phunpi min (Racial Name) a si lo, hrin min (Clan Name) zong a si lo, an umnak ram min (Tribal Name) a si. (Cattialtu Biakarlak tenh: Halkha khua le Thantlang khua hna khi a lumnak hmun Chim ah an um lo, a kihnak hmun Zo ah a ummi an si. An umnak le an khuasaknak Zo ram i an um kha an philh asiloah an i philhter i, midang tu kha Zo tiah nautat phun in an rak ti hna dawh a si. Hi ruangah a si ttheo lai, a luancia mi kan hnulei chan 7 lio hrawng (Anthropoligist pawl nih minung chan, chankhat cu kum 30 ah an chiah caah, 30×7=kum 210 hrawnghrang) ahkhan, Senthang ram i a ummi Thhianhlun bawi pakhat nih Halkha khuami Cinzah bawi fanu a rak tthit lioah, Halkha pawl nih nupi tthitupa kha, Zo na si an rak ti. Cu pa nih Zo a si lo zia le, Lai a si zia kha hitihin hla in a hei leh hna. “Zopa ka ti hlah u, kan chak Halkha zong nih, keimah dahngai nikung tlai mang Tthianhlun, ka Lai ngeihcia chiahbung kholh in, ka duh kauttial zuhrim ding” tiah a rak ti. Lai a si caah, ka Lai ngeicia a rak ti, Zo si sehlaw Ka Zo ngeihcia a rak ti hnga).

Laica Cawnnak Ukpi, Kumkhuanak Cawnnak, Chin Khrihfa Tuanbia, Chin Association for Christian Communication, Hakha, Chin State, Myanmar, 2009, chungin:

Cahmai 11

Lai le Zo

Lai le Zo hi Chin Miphun chung i hrinphun in a temi an si. Tuluk ram an um lio in Laipa fale Zopa fa kha Zo nih an phun ah an i laak i Lai nih an phun min ah an i laak ve. Tuluk tuanbia a ttialtu Wang Sho Tang nih hitihin a ttial. “Tuluk ram a laifang ahhin miphun hme tampi an um i, cu hna cu, Lai, Yao, Chuang, Salai, Salung, Tai, Khalkha, Bawm le Tibet an si. Thlanglei kam deuh ah, Yao, Tung, Ling, Lai, Myanan le a dang phun tampi an um i, atu ahhin (kum 1955) ah minung million 9 hrawng an um rih” tiah a ttial.

Lai cu atu Lai hi an si i, Yao/Yau cu atu Zo miphun (Tidim le Mizo) hi an si. Salung le Saling cu a tu i Asho Chin/Salai Chin hi an si. Chuang cu atu i Mindat, Kanpalet miphun Cho/Chu pawl hi an si. Tai cu Shan miphun hi an si. Hi miphun vialte hna hi, atu i hrinphun in Cinzah, Zaathang, Khenglawt, Hlawnching kan i ti bantukin hrinphun in a temi an si. An dihlak in Chin miphun chung minung lawngte an si dih. Chin ti cu Chinlung chuak tinak si dawh a si. Chin miphun pawl cu an semnak Tuluk Zo le Lai in an um nain, Kawlram in Kalaymyo tiang an rat tikah hmunkhat ah u le nau chuakkhat laitlai in an ra ko. Kalaymyo ram ah kum saupi an um tikah hrinphun in a phuphu deuh in an um cang.

Cahmai 41

Zotung

Zotung miphun nih anmah le anmah cu Zo tiah an i ti i, a sullam cu a sannak hmun i a ummi tinak a si. Zotung miphun cu kumzabu 14 hrawngah lam lam li in an ra i atu an umnak khi an phan.

Chaklei in a rami Calthawng pawl cu Falam Peng Tuicungpi timi Rih tili hrawng ahkhin kumzabu 13 hrawngah an phan. Cuka cun Halkha peng le Thantlang peng an tan i Bawinu tiva an hrawng. Cun Bawinu va le Sahrawng va aa tonnak ah sau nawn an um. Cuka hmun i a ummi Tawngsang lungpi kha min ah an lak i Calthawng tiah kawh an si.

A dang phunkhat Inmai (Zotung holh in Ingmee) phu cu Mara pawl he Buzaneng tlang in atu Hrinthang khua ah an phan. Cun Tingpaw (Halkha holh in Tinpa) phu cu Tthilin peng Swelin tlang in atu Lungngo khuachak ahkhin Kheitu pawl he an vaa fonh i Bale khua pawng Tingpaw hmun ah an um caah Tingpaw phu ti an si.

Cahmai 43

Mara

Mara nihcun anmah le anmah cu Mara an i ti nain Chin dang pawl nihcun Miram an ti hna i Matu le Khumi nihcun Samtu an ti hna. Samtu ti cu an lupawng saupi ti duhnak a si. Lusei nihcun Lakher an ti hna i a sullam cu la a khermi tinak a si ko. Mara holh ahcun “ma” ti cu minung tinak a si i, “ra” ti cu ram tinak a si caah “Mi vialte ram” tinak a si.

Mara miphun cu Matupi peng, Thantlang peng, Paletwa peng le Lusei ram tiang an i tthek. A cheu cu Gangaw peng le Tthilin peng an tan i Zotung ram an pal hnu ah a tu an umnak an phan. A cheu cu Thantlang peng Zophei ram Khuabung le Zephai khua ahkhin an rak um i nitlaklei ah an lan. Mara le Lautu cu an i nai ngai i an holh zong aa nai ngaimi an si.

Cahmai 32

Mara

Bawm, Tlanglau, Leitak le Hautheng pawl Lailun (lungkua nganpi a si, Falam peng, Sunthla khua pawngah a ummi) in an ra i Thantlang khuahmun in nitlaklei atu Leitak khuahlun ahkhin a cheu an rak um. A cheu cu Khuafo khualu Marau tlang ahkhin an rak tang. Asinain an hawile an lanh cang caah um lan duh loin an hawile cu an neh zulh in an dawitthan hna. Hmai deuh i a rak kalmi hna cu, hnu deuh in a dawimi hna nih Marau pawl an ti hna. Marau tlang in a rami tinak a si. Cu hna cu atu ah Mara miphun ti a si. Mara miphun in Lautu miphun zong hi i tthen dawh a si.

Cahmai 36

Zophei

Zophei ram ah khuahlun bik cu Leitak khua a si. Vuati khua in Thang Cem (Pu Lian Hmung – Leitak nihcun, Tham Ma Ceng a si an si) cu Leitak khua ah a ra i, Leitak khua in Leisen khua ah aa tthialtthan. Culio ahcun Hautheng ral nih an rak chim lengmang hna caah an um ngam ti lo i Khuacariat ah an i tthialtthan. Khuacariat i an um lio ah ral a rung vengtu dingah Hakha Thang Ding fale Al Bik le Hlei Lian bawi ah an va puak hna.

Al Bik le Hlei Lian cu an hung tlangval i Hautheng ral le Tlanglau ral cu an tei hna i Tipi raal ah an zam dih. Al Bik le Hlei Lian nih Khuacariat khua cu saral runvennak ah a ttha lo, atu Vuangtu ram khi ramttha a si caah tiah an tthialpi hna i khua cu an tlak. Vuati miphun (Vuati khua in a rak ra mi) nih an tlakmi a si caah Vuangtu khua an ti. Theih awk: Vuati khua cu Zotung ram chungah a um.      

The post Miphun/Hrinphun maw, Ram/Peng dah? first appeared on RVA Hakha Chin.

The post Miphun/Hrinphun maw, Ram/Peng dah? appeared first on RVA Hakha Chin.