Sei man
Audio (aw) zongin ngai khawh a si. 👇👇
Seiman kong he pehtlaiin Hranhring khua upa pawl tam nawn le Tiphul kan pa Huai Lai he biaruahnak kan ngei i a tanglei bantukin an chim.
Lai holh ahhin ‘Seilu paang heu’ timi biafang kan ngei. A sullam cu ‘Mithi ihpi man’ tinak a si. Tlangvalpa kha nupi a á¹hi i a ihpi hlan, khuallam i a umkal kar ah a nupi cu a rak thi, a tlun tikah zaangram in a ihpi man ah a manmi a si tiah an ti cio. Cucaah pa nih a nupi a hringtu kha manh ah a cang colh. Nihin tiang zongah á¹ha tein an manmi khua an um ko.
Thantlang, Pu Hrang Tling le Pu Za To ni hitihin an ti ve.
Seiman a chuahkehnak cu kan hngal lo nain hi seiman hi ruak ni ah pulei (a cotu) ding nih vokthah, zudah in an hal hna. Cu an halnak sa cu a sum cung kha an tan i, a chungril kha an chumh hnu ah mah he cun an pek hna. Seiman an hauhmi hna cu michia caah vokpi, milai caah siate, bawi caah siapi a si ko. Khuangcawi an si belte ahcun a ngan deuh an manh ve hna. Sifak nihcun seiman halnak ah zureu put in hal a si tawn ko. Holhnak hmanh ah ‘nu ah puman, pa ah sei’ ti a si tawn.
Seiman he pehtlaiin Head nih a tanglei bantukin a á¹ial hna.
Phungthar he tahá¹himh á¹i awkah a lan ciami chan (7) hrawngin a chuakmi thil a si. Hi thil hi taza cuainak tiang a phanh ning cu; A hlan chan sarih hlan ahhin Aive khua ah Duh Mang an timi nih Dar Din a á¹hit. Hmunkhat ah an nuva in an ihá¹i hlanah, ruahlopi in Duh Mang cu Kawl ah ram a hrang. A va um lo karah Dar Din cu a thi i, Duh Mang aw; Tumlian zeidah tlei lai naa zal, Duh Mang Kawl ah ram hrang ai lio, a tlun ni kan or lai, tho law. Duh Mang a hung tlun tikah a nupi cu a thih cang caah hitihin a ti, ‘Ka nupi nih ka ihpi hlan ah a ka thih taak. Cucaah a ruak kha ka ihpi lai’ tiah a ti. A chungkhat pawl kha a chimh tik hna ah a chungkhat pawl nih, ‘Cu bantuk lehrulh cu a á¹ha lai lo’ tiah an thlauh. Nulei ve zong nihkhan, ‘Hi bantukin na tuah a si ahcun a phung a si lomi na tuah a si caah man dang na man lai’ tiah an ti. Duh Mang nih a hna a tlak caah a ihpi ve, a man ve. A hnu ah seiman tiah mizapi nih hun hngalh ah a cang.
Nu cu a sam aa zuah ko hmanh ah va a ngeih lo ahcun seiman hal khawh a si lo. Asinain va a ngeih poah ahcun seiman hal khawh a si cang. Mah nu cu va a ngeih i hlawnphuah a si hnu ahcun a á¹a nih seiman hal khawhnak asiloah seiman khirh khawhnak nawl a ngei cang.
Hringtu a nu le a pa an á¹ilhtlawh ni ah a phung bantukin hal phung a si. Asinain an dam ti lo i an tluk hnu ahcun pek awk cu a si ko cang. An karlak ah fa pakhatte a um ahcun mah an fapate nihcun seiman cu a nu le a pa caah pek awk ding rian a ngei. Mi terual chuak an si ahcun upabik nih a pa caah, a hniangbik nih a nu caah seiman a pek hna lai.
A nu le a pa an thih ni ah a pu nih vok thah in seiman a hal ahcun, a pa seiman haltu cu, a pa nu, phunthawh cotu (a hringthlatu a pu maternal) a si lai i, a nu seiman cotu cu a nu á¹a, asiloah a nu pa, asiloah phunthawh a cotu a si lai.
Seiman cu anmah le an kal tawn ningin a si ko lai i a thi ciami ca i an tuahpiak mi rawldanghnak ah an thahmi tiangaw poah cu a si lai. Michia caah cun Rs. 5-30 tiang man, phunbawi caah cun siate in a tho i arsa einak le saluchumh ah á¹hifang var pumá¹ek pathum tiang a si lai. Nu seiman cu a vapa nihkhan khuang aa cawipi mi a si lo ahcun nu le pa seiman cu aa khat ko.
Nu seiman kha pek a si lo ahcun a hlawn cu a á¹a sinah a kirá¹han lai. Phunthawh an manh dih le tefa an ngeih á¹ung lo ahcun a kir hnga dingmi cu a comi i a cheu lawnglawng a si lai. A fanule sinah hlawn cu phawtzamh cia ding cang a si ahcun seiman petu caah an chiahpiak lai.
Seiman cu tlamtling tein pek dih a si tikah ruaktuam puanzual cu seiman pek ding a ngeitu i rian a si lai. Sia pifa a co ciami an si ahcun puan, Rs. 10-20 man tiang aa chap lai.
Seiman peknak kong he pehtlaiin Pu Lai Len nih hitihin a fianh.
Seiman cu a chanthumnak fale (tule) nih manh phung a si tawn caah fianternak ah a tanglei hi kan á¹ial.
Fianhnak in kan á¹ial a si ahcun Phaizawng khua mi Pu Dar Kham fapa cu Pu Lai Len, Pu Lai Len fapa cu Bawi Hmung an si. Dar Kham nupi cu Pi Hlawn Ci a si, Pi Hlawn Ci á¹a chuahpi cu Pu Than Cung a si. Pu Than Cung fapa ah Hram Bik le Liam Zam an si. Kan biahram ah seiman cu chanthum ah manh phung a si kan ti cang. Cucaah Pi Hlawn Ci i a seiman cu Bawi Hmung nih a manh awk a si caah Pi Hlawn Ci i a á¹a fale Hram Bik le Liam Zam i an fapale pakhat chingchang nih an co lai.
Sakta, Ram Hmung nih a tanglei bantukin a á¹ial.
Seiman timi hi micheu nihcun ‘hrin man’ tiah ti awk a si tiah an ruah. A cheu nih ‘chuah man’ a ti zong an um. Zeitindah a thi ciami mipa asiloah minu a nun lioah upa á¹ihzah tlakin an rak ruah tawnmi lianhngan sunparnak cungah tuakin seiman hi an rak i hal tawn.
Mithi pa i a nu cu khuangcawi a rak si ahcun seiman cu siapi, bawiphun a si ahcun sia pifa; bawite lawng a bawimi bawiphun a si ahcun siapi; michia bawi a si i khuangcawi a si ahcun siapi; bawite a bawi ahcun siate a si lai. Sa kut, ral kut in siseh, amah lila i aa nawn ah siseh, ti le mei i a pam ah siseh, sarthih in a thimi poah cu seiman a tho lo, ‘seikiak’ ti an si.
HBC mekazine chungah hitihin an fianhá¹han.
Mi pakhat kha a nupi nih a thih taak tikah thlantlak hnu zan 9, 10 a rauh tikah a thimi á¹ale nih sa an thah, chang an fun i a vale kha an pek hna. Pa zong nih vok an rak thah ve hna. Cucu thih hnu zongah i dawt le tlaihchan zungzalnak caah a si i chaw phunkhat poahpoah kha an manh ve hna.