
LUNGTLING LOIN CHIMNAK IN THLENMI LEHRULHNAK HNA

Hi thil umtu ningcang ruangah kan farnu a simi vawlei pumpi cu a kakip in hnon a ingmi hna he hmunkhat tein, a ṭah aihram i amah kha pungsan thar in tuahto hawikomh cio dingah zaangfah a kan nawl. Kannih hna nih i fonh in umnak vawlei pumpi kha a luancia kum (200) lonh chungah vawlei pumpi kha khonden fahter dingin hram le sersatnak tlukin zeibantuk kumzabu chung hmanh ah an rak tuah bal lo. Asinain kan Bawipa Pathian cu amah he kutsih in, vawlei pumpi a rak ser li oi a tinhmi timhlamhnak he aa tlak tein vawlei pumpi daihnak, a nuamhnak le aa dawhnak, tlin cikceknak hna caah i bawm cio in rianṭuan dingah kannih kha sawm kan si.
Hi harnak piahtana kha tlangtlak fianter dingah a herhmi nunphung pungsan prokarem hna kan sinah a um rih lo kha kan hmuh. Hi harnak piahtana tlangtlak fianternak ah tulio minung vialte le hmailei chanthar cipeh hna herh baunak le an ṭhathnemnak kha ruahchan in zulh awk lamthar kha timhtuah piak in a hruai a kalpi kho dingmi hruaitu thar an chuak rih lo. Kokek pawngkam umtu ningcang kha zohkhenh khawhpiak dingah ṭuannak nawl tahnak rikhiah piaktu ding upadi ramri hna kha chiahpiak dingin a herh hrimhrim mi a si. Cuticun tuahpiak khawh lo ahcun mi hna zalonnak le ningcangnak hna a lotlau lai i, sipuazi le fimthiamnak hna hrambunh in nawl (aana) ngeitu phu hna cu ramkhel le minung zalonnak, ningcangnak hna kha khuhchilh in an lonh te lai.
Hi harnak piahtana he pehtlaih in ramkip he pehtlaimi ramkhel lei chungkhar in lehrulhnak cu lungtlin awk a si lo kha kan hmuh. Kokek pawngkam thurhnawmhnak kha tlangtlak fianter dingah an tuah ciomi vawlei cung a sangbik minung hna tonnak meeting ah an sunghnak hna cu kannih ram hna i ramkhel vawlei kha sipuazi rianṭuantu hna le fimthiamnak lei thiamsang hna nih an khuhchilhmi kha fiang tein kan hmuh. Minung hn nih papek in an ṭuan duhnak hna cu a tamtuk i sipuazi rianṭuantu hna cu an ca ṭhathnemnak kha khonden terlo dingin tadin media pawl kha ningcang loin an teithlak hna i sipuazi rianṭuantu mi tlawmte i ṭhathnemnak cu mi tam uak i ṭhathnemnak cungah teinak a hmuh kha kan hmuh.
2007-kum ah ant uahmi mi thlanglei America ram Bishop hna i ‘Aparecida Document’ damah tonpumhnak meeting in an thanhmi cathanh ah kokek vawlei chungchuak thilri kong tlangtlak fianternak ah nunnak hrampi a hrawk liomi sipuazi rianṭuan mitlawmte i ṭhathnemnak kha teinak pek awk a tlak lo, tiah a langhter. Fimthiamnak lei thiamsang hna le tangka lei mirum sipuazi rian hna an i komh ruangah annih tulio caante i ṭhathnemnak he aa pehtlai lomi ceihkhan awk a simi konglam hna kha an hnon tawn.
A hnu pehzulhnak in kannih tambik kan i ruahchan khawhmi thil cu a lenglang lawng thlanchuah ngolnak in thawngthanhnak, a caancaan ah zatlang nunphung kha hmuhsak in rianṭuannak, kokek pawngkam caah thin a phannak kong, hrial awk ṭhalo biachimnak hna lawngte kan hmuh i zatlang phu hna chungin phun ṭengnge hna i kokek pawngkam harnak piahtana caah thlennak tuah dingin a herhnak kong, biatak tein zaangfah zawnruahnak chiah in hmuhsaknak hna kha sullam ngei lomi, saduh thahnak menmen a si, annih ca santlaih ṭhathnemnak caah donkhantu a si, tiah an ti i an hnon tawn.
Cheukhat ram hna cahcun eihmuar nawhthuh peknak hna le ziaza rawhnak kha an doh i kokek pawngkam rawhralnak kha hmualngei deuh in tlaihkhip khawhnak i zuam in rianṭuannak hna ah a zatceo in ṭhanchonak a ummi kan hmuh. Minung hna cu kokek pawngkam zohkhenh khamhnak caah thinphan dailo a si nain ral a tammi zuar, cawk le hmannak he pehtlaimi ziachiatnak hna kha remhṭhan zuamnak ah teinak a hmumi kan hmu rih lo nain zordeuhnak nakin a tamdeuh chinchin kha kan hmuh. Sawhsawhte tahchunhnak pakhat kan langhter ahcun thli kihternak seh hmannak a rak tam deuhnak hi a si. (Thli kihternak se hi hmanmi datkhu hna cu vancung i Ozone thap kha a rawhter).
Thli kihternak seh an zuarnak in amiak tampi an hmuhmi thli kihternak seh chawleh chawhrawlnak chawdawr ah thapek in thilcawtu an tam deuhnak dingah lemsoinak a ngeimi fakpi thanhmi hna in chawleh thalnak an tuah. Mah thlankhor kha mah nih cawh bantuk in a tuahmi minung hna i nunning ziaza kha vawlei pumpi lenglei in (a dang vawlei i minung hna bantuk a simi) mi hna nih an hmuh a si ahcun an khuaruah a har ngai lai. Caan khatte bak ah sipuazi lei mirum hna cu tulio vawlei pumpi nih an hman liomi sipuazi ningcang kha ngaihthiam halnak phun in khamhnak bia chim in, ṭhanchonak ṭhathnemnak amiak lawng kha papek in rian an ṭuan i minung huham le pawngkam thurhnawmhnak kongkau telh chihin a dang kongkau hna kha ruat chih duhnak lungthin an ngei lo. Hika zawnah kokek pawngkam rawhnak le minung hna i nunning ziaza he pehtlaimi rawhralnak cu hmunkhat tein an um kha kan hmuh.
Minung khuaruahnak cu a dang papekmi sinah a phanh caah vawlei pumpi cu rikhiahmi tahnak a ngei i, zungzal in a hmun lai lo timi theih hngalhnak cu a thathut cang caah mah nih ṭuanmi paoh ah palhnak a um lo tiah a almi hna zong an um kha kan hmuh ṭheo tawn hna. A hnu pehzulhnak ah zulhphung upadi pakhatte lawng a simi chawdawr sipuazi i theipar kha Pathian bantuk in a biami hna hmaiah kokek pawngkam kongkau bantuk a simi thazaang a dermi konglam kongkau hna cu khamnak a umlomi thil umtu ningcang lei ah a phan te lai.
