
MINUNG CA ṬHATHNEMNAK A PEMI KHUACAAN

Khuacaan hna cu minung ca a ṭhathnem i mi vialte he aa pehtlaimi si dingah mi vialte sertu nih a timhmi a si. Vawlei pumpi huap tahnak in khuacaan cu minung i umnak caah a biapi bik in a herhmi sining tampi kha a pehtlaihmi hnok cencun in a ummi ningcang pakhat a si.
Science thiamsang hna i zapi hnatlakmi a fekmi cekhlat tuaktannak an hmuhsak mi ningin kannih cu kumkhat chung khuacaan aa heelnak ningcang ah chiachia hruhru in a linhnak kha kan tonnak kong a hmuhsak.
A luancia kumhrabu tlawmpal chungah khua caan a linhnak he hmunkhat in, tipi thuamthum rili i hmungduai in a ummi ti hna an kainak, a chiahrumi khuacaan, (thlicia hrannak, ti lianhnak) hna zong hmunkhat in a chuak ṭheo tawn. Cuticun khuacaan chiatnak pakhat cio caah teikpan thiamsang rikhiahmi a hrampi konglam tahnak hmatṭan ningin fehter rikhiah khawh a si lo.
Khuacaan linh a sannak kha tlaihkhip awk ah (asiloah) khuacaan linhnak a chuakter mi a ṭhawnter deuhmi minung hna ruangah a chuakmi konglam hrampi hna kha tlaihkhip a rak herh caah mizapi cu mah ṭhutdir ning thilri chuahter ningcang le hman ningcang hna ah thlennak tuah ding a rak herh cang.
Minung leikap in tlaihkhip khawh lomi konglam dang a umnak zong kan cohlan ding a si. Biana ah meitlang a puaknak kong, Vawlei pumpi nih Nika a heelnak lam umtuning, Vawlei aa heelnak a laifang cer aa sirhnak umtu ning an i dannak hna a si.
Asinain Science lei cekhlatnak in an langhternak ah minung rianṭuannak, sehzung hna in tampi an serchuahmi a hring muici in datkhu hna (carbon dioxide, Methene, Nitrogen oxide le a dang datkhu hna) ruangah a rauh deuh hlante kumhrabu hna in a rak chuakmi khuacaan linhnak a rak chuak tiah a hmuhsak. Hi datkhu hna cu thlitu lakah aa khonnak in, Vawlei pumpi in ni ceunak kha a cerh ṭhanmi a linhnak nih cu hna kha kuailak in a tuah kho lo. Thil sining fak deuh in a chiatter mi a dang a hrampi pakhat cu Vawlei cung kenkip ah thazaang sinak in an hman ciomi (mei chuah tertu thil – Fuel) ruangah a si. Cun a hrampi pakhat a si rihmi cu cinthlak rianṭuannak caah tupi hna hmawngṭhiamnak, Vawlei kha a dang kongkau caah hmannak ruangah a si.
